Był władcą wielkiego imperium. Ostatecznie zmarł na wygnaniu

Rankiem 17 listopada 1922 roku Mehmed VI wszedł na pokład brytyjskiego pancernika HMS "Malaya" i opuścił Stambuł. Jeszcze niedawno był sułtanem Imperium Osmańskiego, lecz nowe władze w Ankarze zniosły ten urząd. W liście do brytyjskiego dowódcy twierdził, że grozi mu niebezpieczeństwo, i prosił o ochronę. Wyjazd zakończył jego pobyt w dawnej stolicy, ale nie oznaczał jeszcze końca wszystkich instytucji osmańskiej dynastii.

Mehmed VI na fotografii opublikowanej w 1918 roku.Mehmed VI na fotografii opublikowanej w 1918 roku.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | George Grantham Bain

Dwa ośrodki władzy

Mehmed VI, znany również jako Vahideddin, objął tron w 1918 roku, u schyłku pierwszej wojny światowej. Imperium Osmańskie znalazło się w obozie pokonanych, a zwycięscy alianci zajęli Stambuł. Sułtan i jego rząd próbowali porozumieć się z mocarstwami, od których zależały powojenne losy państwa.

W Anatolii rozwijał się jednak ruch narodowy kierowany przez Mustafę Kemala. Jego zwolennicy odrzucali politykę ustępstw wobec zwycięzców i zamierzali obronić niezależność kraju. W 1920 roku powołali w Ankarze Wielkie Zgromadzenie Narodowe, tworząc ośrodek władzy konkurencyjny wobec Stambułu.

W tym samym roku przedstawiciele rządu sułtańskiego podpisali traktat w Sèvres, przewidujący daleko idące ograniczenie terytorium i suwerenności dawnego imperium.

Narodowcy nie uznali tego układu. Ich kolejne zwycięstwa wojskowe coraz bardziej osłabiały pozycję Mehmeda.

Przed planowaną konferencją pokojową w Lozannie pojawił się problem reprezentacji państwa. Zarówno rząd stambulski, jak i władze w Ankarze rościły sobie prawo do występowania w jego imieniu. Narodowcy postanowili zakończyć ten spór.

List do brytyjskiego dowódcy

1 listopada 1922 roku Wielkie Zgromadzenie Narodowe zniosło sułtanat. Rozdzielono przy tym władzę monarszą od godności kalifa, związanej z religijnym przywództwem w świecie islamu. Mehmed stracił zatem tron, choć instytucja kalifatu nadal formalnie istniała.

Rząd w Stambule ustąpił, a jego instytucje zaczęto podporządkowywać Ankarze. Były sułtan pozostawał w swoim pałacu, lecz nie sprawował już prawowitej władzy politycznej.

16 listopada Mehmed zwrócił się listownie do generała Charlesa Haringtona, dowodzącego brytyjskimi wojskami okupacyjnymi. Oświadczył, że jego życie w Stambule jest zagrożone, i poprosił o schronienie pod brytyjską ochroną. W piśmie nadal powoływał się na przysługujący mu, jego zdaniem, tytuł kalifa.

Następnego dnia Brytyjczycy przewieźli go na HMS "Malaya". Na pokładzie znaleźli się także jego małoletni syn i niewielka grupa osób z najbliższego otoczenia. Okręt odpłynął ze Stambułu, wywożąc Mehmeda poza zasięg władz narodowych.

Dynastia bez sułtanatu

Nie była to abdykacja na rzecz kolejnego sułtana. Zgromadzenie w Ankarze zlikwidowało już sam urząd, a po wyjeździe Mehmeda pozbawiło go również godności kalifa.

Na nowego kalifa wybrano Abdülmecida II, członka dynastii osmańskiej, który nie otrzymał dawnej władzy monarszej.

W 1923 roku proklamowano Republikę Turcji. Rok później, w marcu 1924 roku, zniesiono także kalifat i nakazano członkom osmańskiej rodziny panującej opuścić kraj.

Mehmed przebywał początkowo na Malcie, a następnie osiadł we Włoszech. Zmarł w San Remo w 1926 roku. Jego ciało przewieziono do Damaszku, gdzie został pochowany.

Wybrane dla Ciebie