Car, który sfingował swoją śmierć. Szokujące fakty

Istnieje wiele przesłanek, które zdają się potwierdzać powyższą teorię. Po pierwsze, okoliczności śmierci Aleksandra I budzą wątpliwości. Car zachorował nagle podczas pobytu na Krymie, a jego stan zdrowia gwałtownie się pogorszył. Zmarł w ciągu kilku dni, a oficjalną przyczyną zgonu podano tyfus. Jednakże brak rzetelnych badań medycznych i sprzeczne relacje świadków tamtych wydarzeń rodzą pytania o prawdziwą przyczynę śmierci.

Po drugie, wygląd zwłok cara budził zdziwienie. Według niektórych relacji, ciało Aleksandra I było nienaturalnie blade i woskowe, a twarz zdeformowana. Brakowało również charakterystycznych blizn i znamion, co sugerowało podmianę osoby.

Z czasem otwarcie nawet spekulowano, iż Aleksander zginął w zamachu, a do grobu złożono ciało jego sobowtóra. Dostępne informacje źródłowe zdają się jednak przeczyć takim spekulacjom, gdyż w Taganrogu nie doszło do tego typu wydarzeń; ówczesnym ludziom bynajmniej to nie przeszkadzało w rozpowiadaniu wyssanych z palca opowieści.

Zwłoki Aleksandra przewieziono do Petersburga w zamkniętej trumnie. Podróż trwała długo, po drodze bowiem ze zmarłym władcą chciały się pożegnać tłumy ludzi – z niesłychaną gwałtownością napierali oni na katafalk i chcieli przecisnąć się do niego jak najbliżej.

Aby uspokoić sytuację, odpowiedzialni za transport ciała funkcjonariusze ochrany rozgłaszali, że wieziona trumna jest pusta. Fakt ten następnie wykorzystano do rozpowszechniania informacji o sfingowaniu przez Aleksandra własnej śmierci. Była to już kolejna niesprawdzona plotka i jak się miało później okazać – nieostatnia w tej sprawie.

Znawcy tematu wyliczają ponad pięćdziesiąt teorii, jakie krążyły po Europie w związku z ostatnimi chwilami życia cara Aleksandra I. Według jednej z nich car po upozorowaniu własnej śmierci w Taganrogu nad Morzem Azowskim wsiadł do łodzi i popłynął do Anglii, gdzie przyjęli go sprzyjający mu kwakrowie.

Pobyt w Anglii najwidoczniej Romanowowi nie służył, skoro zdecydował się wyruszyć – jak dowodzą zwolennicy innej koncepcji – do Tybetu. Tam oddawał się ponoć medytacji i przy okazji poznawał tajniki wschodniej medycyny. Uważa się przy tym, że w całą sprawę wtajemniczono brata cara, panującego wówczas Mikołaja I, który systematycznie wysyłał mu niezbędne do życia środki.

Wśród mieszkańców Rosji rozniosła się również plotka, jakoby Aleksander I nie zagrzał zbyt długo miejsca w Tybecie i wyjechał stamtąd do Ziemi Świętej, tam zaś wstąpił do jednego z prawosławnych klasztorów (których w tej części świata nie brakowało), aby prowadzić pustelniczy tryb życia.

Według jeszcze innej wersji Aleksander przeniósł się do znajdującej się nieopodal Taganrogu pustelni Sarowskiej, gdzie za namową jednego ze świątobliwych starców już pozostał, przybierając imię Fiodor. Utrzymywano równocześnie, że w miejscu odosobnienia odwiedzał go brat Mikołaj I, który raczej nie wierzył w szczere nawrócenie swojego poprzednika na carskim tronie.

Wiele osób twierdziło, że Aleksander I bawił dodatkowo w Kijowie – jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego ówczesnej Rosji – gdzie znalazł schronienie w słynnej ławrze Peczerskiej.

Ale i ta wersja szybko się zdezaktualizowała i zaczęto głośno mówić, że car zamieszkał docelowo w ławrze Poczajowskiej na Wołyniu, gdzie przebywał wśród świątobliwych mnichów i oczyszczał duszę z wielu win. Po latach w celi, w której rzekomo mieszkał niegdysiejszy car, znaleziono ikonę Matki Bożej Poczajowskiej z maleńką literą „A” z carską koroną, co zidentyfikowano jako monogram Aleksandra.

Tłumaczenie to jednak nie wytrzymuje obecnie krytyki, w tradycji prawosławnej bowiem literą „A” najczęściej oznaczano Absolut, a zatem Boga. Jednak zwolennikom teorii spiskowych nie przeszkadzało to w utrzymywaniu wersji o „życiu po życiu” Aleksandra.

Wszystkie przekazy o rzekomym sfingowaniu przez Aleksandra I swojej śmierci zawdzięczały powstanie ludzkiej wyobraźni, żarliwej religijności oraz bezgranicznej wręcz uległości mas ludzkich wobec panującego. W ówczesnej Rosji wielu carom, zarówno tym uwielbianym przez poddanych, jak i szczerze znienawidzonym, nadawano cechy świętości. Z czasem ustępowały one miejsca fantastycznym teoriom, które w różnych odmianach istniały jeszcze przez kolejne dziesięciolecia w umysłach zwykłych ludzi, bezwiednie powtarzających zasłyszane opowieści.

Jednocześnie nie ma się co dziwić istnieniu tak licznych spekulacji dotyczących „życia po życiu” Aleksandra I. Władca ten był bowiem jednym z najbardziej kontrowersyjnych i zarazem tajemniczych rosyjskich panujących. Nie bez powodu nazywa się go jeszcze dziś Sfinksem i przyrównuje do osoby o wielu twarzach.

Cara w historiografii i pamiętnikarstwie oceniano niejednoznacznie. Przedstawiano go jako władcę obłudnego oraz wyrachowanego, ale także jako zwolennika liberalnych zasad i postępowych zmian ustrojowych. Sławiono go za to, że nadał konstytucję Królestwu Polskiemu i zamierzał oktrojować podobną Rosji. Dla wielu historyków Aleksander był chwiejnym, niezdecydowanym i zabobonnym człowiekiem, ale również silnym monarchą, konsekwentnie realizującym swoje cele i plany.

Zdaniem specjalistów na osobowość cara Aleksandra wpływała ciągła konieczność dostosowywania się do zachcianek potężnej babki, Katarzyny II Wielkiej, oraz walczącego z nią jego ojca, Pawła I. Oba wojujące ze sobą obozy próbowały przeciągnąć do siebie młodego następcę tronu, który chcąc przypodobać się każdemu z nich, błyskawicznie nauczył się przybierać maski.

Istotną rolę odegrały też zapewne poglądy Frédérica de La Harpe’a, zwolennika idei oświecenia i republikanizmu, odpowiedzialnego za wykształcenie Aleksandra; od niego przyszły cesarz nauczył się obłudy i pozy, zaś lektura odpowiednich utworów literackich wyrobiła w nim skłonność do patosu i fałszywej czułostkowości.

Wbrew funkcjonującym jeszcze dzisiaj teoriom spiskowym car Aleksander I nie sfingował wcale swojej śmierci i zmarł już w 1825 roku, a nie wiele lat później jakby chcieli tego niektórzy.

Ostatnie miesiące życia Aleksandra naznaczone były pogarszającym się stanem zdrowia. Car od dłuższego czasu cierpiał na różne schorzenia, w tym reumatyzm, bezsenność i problemy z żołądkiem. Podróż na Krym w 1825 roku, początkowo mającą na celu poprawę zdrowia, okazała się dla niego fatalna.

W Taganrogu stan cara gwałtownie się pogorszył. Zaczęła się u niego gorączka, kaszel i bóle brzucha. Lekarze, nie potrafiąc zdiagnozować choroby, stosowali różnorodne, często nieskuteczne metody leczenia, m.in. upusty krwi i leki na bazie opium.

Na domiar złego pogorszeniu uległ stan psychiczny władcy, któremu donoszono o kolejnych spiskach w wojsku, przygotowującym się do dokonania przewrotu pałacowego. Informacje te przyprawiły Aleksandra o rozstrój nerwowy. Pojawiały się u niego niekontrolowane ataki wściekłości, jakich nigdy wcześniej nie miewał.

Już pod koniec choroby Aleksander I nie opuszczał łóżka, przy którym bezustannie czuwała zrozpaczona żona Elżbieta. Małżonka, dostrzegając, że jej mąż niebawem opuści ziemski padół, namówiła go do przyjęcia ostatnich sakramentów. Udzielił ich miejscowy pop, któremu udało się przekonać konającego do wzięcia medykamentów.

Car zmarł 19 listopada 1825 roku otoczeniu rodziny i dworu. Oficjalną przyczyną śmierci podano tyfus, jednakże diagnoza ta budziła wiele wątpliwości. Wielu specjalistów obecnie uważa, iż car tak naprawdę zmarł na syfilis lub inną chorobę przenoszoną drogą płciową. Fakt ten – jak się argumentuje – skrzętnie przez wiele lat ukrywano, nie chcąc zdyskredytować władcę, o którym już za życia krążyły liczne szokujące legendy.

Niniejszy tekst stanowi fragment książki dr Mariusza Sampa Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji, (Wydawnictwo Hi:story, Kraków 2024).