Złamane serce króla. Dlaczego Zygmunt II August poślubił kobietę, której nie kochał?

Pierwszym mężem Katarzyny Habsburżanki był książę Mantui – Franciszek III Gonzaga. Ich ślub odbył się w 1549 roku, natomiast już rok później doszło do tragicznego w skutkach wypadku. Książę polował na ptactwo i zaplątał się w wodorosty. Wpadł do rzeki, w której się utopił.

Po śmierci pierwszego męża, Katarzyna wróciła do Austrii na dwór ojca – Ferdynanda I Habsburga. W tamtym okresie jej matka Anna Jagiellonka już nie żyła (zm. 1547). W związku z tym Katarzyna musiała zająć się młodszym rodzeństwem, w tym najmłodszą siostrą – Joanną Habsburg, która później wyszła za mąż za Franciszka I Medyceusza i była przodkinią między innymi dwóch francuskich królów z dynastii Burbonów: Ludwika XIII i Ludwika XIV Burbonów!

Na dworze ojca Katarzyna Habsburżanka widywała swojego rówieśnika (ur. 1533) przyszłego króla Polski – Stefana Batorego, podówczas pazia królowej węgierskiej Izabeli Jagiellonki, której wkrótce Katarzyna Habsburżanka została bratową! Izabela Jagiellonka wysyłała Batorego na dwór Habsburgów w charakterze szpiega. W końcu ten się doigrał, trafiając do habsburskiej niewoli!

Katarzyna Habsburżanka jeszcze jako wdowa była świadkiem zatargu swojego ojca Ferdynanda I Habsburga z jej stryjem – Karolem V Habsburgiem. Konflikt dotyczył tego, kto zostanie cesarzem. Karol V Habsburg chciał, aby został nim jego syn – późniejszy król Hiszpanii, Filip II Habsburg. Natomiast Ferdynand I Habsburg chciał, by na cesarza wybrano jego syna, Maksymiliana II Habsburga.

Cały ten spór toczył się w Augsburgu, dokąd z Brukseli konno przybyła siostra zwaśnionych braci – Maria Habsburżanka – wdowa po królu Czech i Węgier Ludwiku II Jagiellończyku. Miała pełnić rolę mediatorki w tej sprawie. Spór udało się co prawda zażegnać, ale bracia Karol i Ferdynand nie byli już nigdy tak zgodni, jak przed konfliktem.

Iwan IV Groźny mógł zostać cesarzem? Mało brakowało, aby tak się stało! W Europie Zachodniej istniały bowiem dość silne wpływy ruskie. Doszło nawet do tego, iż zaproponowano papieżowi Juliuszowi III układ. Wielkie Księstwo Moskiewskie przystąpi do Kościoła rzymskokatolickiego, ale w zamian papież ofiaruje Iwanowi Groźnemu koronę cesarską!

Juliusz III zawiadomił o tej propozycji Zygmunta II Augusta. List o tym informujący, napisany przez wiceprotektora Polski – Bernarda Maffei, wysłał nad Wisłę przebywający w Rzymie Adam Konarski. Wiadomość ta poruszyła zarówno polskiego króla, jak i cały jego dwór, dostrzegający w tej intrydze rękę Habsburgów. Mimo to Zygmunt przez swoich posłów stwierdził, iż zgadza się na taki ruch papiestwa, ale tylko wtedy, gdy Kościół w Wielkim Księstwie Moskiewskim zostanie w pełni zlatynizowany, a biskupi będą mieli miejsce w Senacie.

Zygmunt August dodał, że chęć obdarzenia Iwana IV Groźnego koroną cesarską jest dowodem pogardy Stolicy Apostolskiej wobec Polski i może zaowocować wypowiedzeniem posłuszeństwa papiestwu przez Polskę! Takie argumenty, wysunięte przez Polaków, przyniosły pożądany skutek, a Juliusz III zrezygnował w końcu z pomysłu obdarzenia Iwana rzymską koroną.

Polecamy do przeczytania: Okrucieństwa Iwana Groźnego. Sporządził specjalną instrukcję bicia żony

Niedługo później Zygmunt II August wysłał na habsburski dwór Mikołaja Czarnego Radziwiłła, który miał uzyskać od Habsburgów zapewnienie, że nie będą popierali przekazania korony cesarskiej Iwanowi IV Groźnemu. Na nieszczęście dla Zygmunta, przebywający na habsburskim dworze Mikołaj Czarny Radziwiłł dał się omotać Habsburgom i zaczął popierać projekt ożenku swojego mocodawcy z młodszą siostrą zmarłej Elżbiety Habsburżanki – z Katarzyną. Co więcej, podpisał nawet w imieniu swego władcy kontrakt małżeński, ustalając wszystkie formalne szczegóły z nim związane.

Tak oto krewny drugiej żony Zygmunta II Augusta zaczął pełnić rolę pożytecznego idioty Habsburgów, padając ofiarą ich intrygi! A Zygmunt, chcąc nie chcąc, musiał ożenić się z siostrą swojej pierwszej żony. Na inne rozwiązanie nie można już było przystać. Król, aby wyjść z twarzą z tych negocjacji, których prowadzenie powierzył swemu zaufanemu dyplomacie, musiał dopełnić wszystkich warunków zawartego kontraktu.

Polecamy do przeczytania: Bona Sforza: królowa, która zmieniła polską kuchnię?

Do ślubu doszło w 1553 roku. Niestety, pożycie małżeńskie Zygmunta Augusta i jego trzeciej żony nie układało się dobrze. Mimo upływu lat, królowa nie zachodziła w ciążę. W końcu, gdy zaszła w ciążę urojoną, Zygmunt wystąpił do papieża o unieważnienie tego małżeństwa. Papież nie zgodził się jednak na to, wobec czego monarcha napisał list do papieża Pawła IV, że postąpi podobnie jak Henryk VIII Tudor (krewny Bony Sforzy) i zerwie z Kościołem.

Odpowiedź Stolicy Apostolskiej była jednoznaczna, a Paweł IV skrytykował pomysł Zygmunta Augusta. Do zerwania ze Stolicą Apostolską ostatecznie jednak nie doszło.

Doszło natomiast do separacji z Katarzyną Habsburżanką, która w latach 60. XVI wieku wyjechała do Austrii i nigdy już nie powróciła do Polski! Zygmunt August wówczas zaczął intensywne próby spłodzenia potomka z kochankami. Próby te okazały się bezskuteczne!

Katarzyna Habsburżanka zmarła 28 lutego 1572 roku w Austrii. Jej brat – Maksymilian II Habsburg chciał, aby jego siostra, jako królowa Polski spoczęła na Wawelu. Nie wyraził na to zgody Zygmunt August. Katarzyna Habsburżanka została pochowana dopiero w 1614 roku (!) w Austrii.

Polecamy do przeczytania: Elżbieta Habsburżanka. Nieszczęśliwa żona Zygmunta II Augusta

• Cynarski Stanisław, Zygmunt August, Warszawa 1997.