Ignacy Hryniewiecki. Kim był pierwszy polski terrorysta?

Reforma ta, mimo że była krokiem w kierunku emancypacji chłopów, nie spełniła oczekiwań wielu warstw społecznych, w tym inteligencji, która oczekiwała dalszych reform politycznych i społecznych. Niespełnione nadzieje na liberalizację systemu politycznego sprawiły, że Rosja stała się miejscem narastającego niezadowolenia i napięć społecznych.

Niniejszy tekst stanowi fragment książki dr Mariusza Sampa Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji (Wydawnictwo Hi:story, Kraków 2024), opowiadającej o ostatnich chwilach poprzedników Putina.

1 marca 1881 roku, grupa rosyjskich rewolucjonistów, związanych z tzw. „Narodną Wolą”, przeprowadziła zamach bombowy na cara Aleksandra II podczas jego podróży ulicami Petersburga. Gdy car przemierzał Newski Prospekt, jeden z terrorystów rzucił w jego kierunku bombę. Eksplozja zabiła kilku żołnierzy eskortujących carską karetę, lecz sam pojazd został w dużej mierze nienaruszony.

Chociaż car przeżył pierwszy atak, zamachowcy się nie poddali. Gdy Aleksander II wysiadł z karety, aby przyjrzeć się skali zamachu, drugi zamachowiec, Ignacy Hryniewiecki zdetonował kolejną bombę. Tym razem pocisk dosięgnął władcę bezpośrednio, rozszarpując go niemal na strzępy. Po godzinie po zamachu Aleksander już nie żył, wykrwawiając się na śmierć w Pałacu Zimowym.

Polecamy również: Marny koniec dekabrystów. Wielu z nich zmuszono do samobójstwa

Wybuch bomby zranił śmiertelnie nie tylko Aleksandra II, ale również samego zamachowca. Mężczyznę zaniesiono do więziennego szpitala, gdzie zmarł kilka godzin później, nie odzyskawszy przytomności. Nie dowiedział się nigdy, że zamach się powiódł i że władca, któremu szczerze życzył śmierci, go nie przeżył.

Początkowo nie wiedziano, kim w ogóle jest terrorysta. Później, już w toku śledztwa, okazało się, że jest nim Polak Ignacy Hryniewiecki.

Rodzicami Ignacego byli Joachim Hryniewiecki i Balbina Dąbrowska. Na świecie pojawił się w 1855 roku w majątku Basin niedaleko Bobrujska. Rodzice Ignacego byli prostymi rolnikami. Doczekali się gromadki dzieci, liczącej dzięwięcioro pociech.

Mimo że w domu Hryniewieckich się nie przelewało, Ignacemu zapewniono godną edukację. Najpierw ukończył szkołę podstawową w Bielsku, a następnie szkołę realną w Białymstoku.

Polecamy również: Caryca Anna. Najgorsza władczyni w historii Rosji?

Jeszcze w Białymstoku młody Hryniewiecki zetknął się z narodnikami. Wyznawane przez nich ideały tak bardzo do niego przemówiły, że stał się z czasem jednym z ich członków.

W 1875 roku Polak zamieszkał w Petersburgu, gdzie podjął studia w Instytucie Technologicznym. Szybko jednak wyrzucono go z uczelni za udział w antyrządowym strajku. Po kilku tygodniach zlitowano się nad nieszczęśnikiem i przywrócono go na listę studentów.

Na tym jednak nie skończyły się kłopoty Ignacego, któremu odebrano stypendium pozwalające na utrzymanie się w Petersburgu. Mężczyźnie wyraźnie odechciało się studiowania i zamiast kontynuowania nauki wybrał się wiosną 1879 roku na wieś, aby tam organizować ośrodki rewolucyjne. Kiedy zrozumiał, że prości chłopi rosyjscy są nadzwyczaj oporni na przekazywane przez niego treści, doszedł do przekonania, że jedynym sposobem walki z obecnym porządkiem jest działalność terrorystyczna, której teraz bez reszty się oddał.

Hryniewiecki, dokonując carobójstwa, nie robił tego dla Polski i jej mieszkańców. Przyłączając się do „Narodnej Woli”, był już człowiekiem zrusyfikowanym, którego interesy Polski nie obchodziły, podobnie jak jego towarzyszy.

Polecamy również: Śmierć Piotra Wielkiego. Umierał w ogromnych katuszach, płacząc z bezradności

Narodna Wola zapłaciła najwyższą cenę za zabicie Aleksandra II. Większość jej członków ujęła carska policja, do czego przyczynił się schwytany na miejscu Nikołaj Rysakow. Był on jednym z zamachowców, który po okrutnych torturach podał nazwiska wszystkich osób odpowiedzialnych za zbrodnię carobójstwa.

W trybie błyskawicznym odbył się proces, w wyniku którego sześciu rewolucjonistów skazano na karę śmierci przez powieszenie. Publiczna egzekucja nastąpiła w kwietniu 1881 roku na placu Siemionowskim. Skazani zachowywali się do końca z wielką godnością i wykrzykiwali bliskie sobie hasła rewolucyjne.

Kiedy wieszano rosłego Timofieja Michajłowa, skazaniec aż dwukrotnie zrywał się z pętli i upadał z hukiem na ziemię. Gdy nieszczęśnika wieszano po raz trzeci, kat narzucił na niego drugą pętlę, a potem, dla pewności, sam zawisł przez chwilę na nogach skazańca.

Okrutnej egzekucji uniknęła z kolei Gesia Gelfman, którą z powodu ciąży zamierzano stracić czterdziestego dnia po porodzie. Pod wpływem głosów płynących z różnych krajów europejskich, nawołujących do ocalenia życia ciężarnej, zamieniono jej wyrok na dożywotnie zesłanie.

Niewiele pomogło to kobiecie: po urodzeniu dziecka zachorowała na zapalenie otrzewnej, a następnie zmarła w styczniu 1882 roku z powodu niewłaściwej opieki medycznej.

Polecamy również: Brutalna śmierć Pawła I. Zamachowcy nie okazali litości nawet trupowi

„Narodnej Woli” śmierć Romanowa nie dała w ostatecznym rozrachunku absolutnie nic. Nikt nie podjął walki z caratem tak, jak wcześniej sobie to wyobrażano. Dla zwykłych Rosjan car był równie odległy jak Bóg. W rezultacie jednego władcę zastąpił kolejny, który bynajmniej nie zamierzał oddawać pola rewolucjonistom.

Nie minęło kilka lat, a „Narodna Wola” bezpowrotnie przestała funkcjonować. Stało się to jeszcze za życia Aleksandra III, następcy Aleksandra II.

Niniejszy tekst stanowi fragment książki dr Mariusza Sampa Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji (Wydawnictwo Hi:story, Kraków 2024), opowiadającej o ostatnich chwilach poprzedników Putina. Więcej o samej książce można dowiedzieć się po kliknięciu poniższego przycisku.