Kapitulacja Twierdzy Modlin. Historia, która wciąż porusza
We wrześniu 1939 roku Twierdza Modlin przez ponad dwa tygodnie stawiała opór Niemcom, broniąc podejścia do Warszawy. Stała się symbolem polskiej wytrwałości w obliczu nadchodzącej katastrofy. Generał Wiktor Thommée, dowodzący obroną, podjął decyzję o kapitulacji dopiero wtedy, gdy walka stała się niemożliwa. Zabrakło amunicji, żywności i opatrunków, a stolica już się poddała.
Jak Modlin stał się bastionem oporu
Na początku września 1939 roku Niemcy ruszyli do systematycznego ataku na Twierdzę Modlin. Forteca leżała u zbiegu Narwi i Wisły, stanowiąc jeden z kluczowych punktów polskiej obrony na północ od stolicy.
Początkowo broniły jej oddziały 8. Dywizji Piechoty oraz Armii „Modlin”. 13 września sytuacja się zmieniła – do twierdzy dotarły wycofujące się z frontu jednostki Armii „Łódź”.
Dowództwo nad wszystkimi siłami przejął generał Wiktor Thommée, dotychczas dowodzący Armią „Łódź”. Od tej chwili Modlin, oficjalnie nazwany Obozem Warownym Modlin, stał się miejscem zbierania rozbitków z wielu jednostek. Mimo dramatycznej sytuacji forteca pozostawała ważnym punktem oporu przed Niemcami nacierającymi z północy, zachodu i południa.
Oblężenie i zacięte walki
Po rozbiciu polskich sił nad Bzurą Niemcy skierowali pod Modlin XV Korpus Zmotoryzowany generała Hermanna Hotha. Natarcia II Korpusu Armijnego generała Adolfa Straussa kontynuowano, a wspierała je Dywizja Pancerna „Kempf”. 18 września rozpoczęło się regularne oblężenie. Niemcy wsparli je silnym ostrzałem artyleryjskim i atakami lotniczymi.
Szczególnie zaciętą walkę stoczono o Nowy Dwór Mazowiecki. Polski 32. Pułk Piechoty skutecznie powstrzymał tam ataki niemieckiej 228. Dywizji Piechoty. Mimo lokalnych sukcesów sytuacja obrońców systematycznie się pogarszała. Modlin został odcięty od Warszawy, co uniemożliwiło uzupełnienie zapasów czy ewakuację rannych.
24 września Niemcy rozpoczęli przygotowania do generalnego szturmu. Trzy dni później, 27 września, przypuścili atak na wewnętrzny pierścień obronny fortecy. Polski żołnierze odparli jednak ten atak.
Dzień później, 28 września, Warszawa już skapitulowała, a walka stała się niemożliwa – zabrakło amunicji, żywności i środków opatrunkowych. Generał Thommée podjął wtedy decyzję o zawieszeniu broni i rozpoczął negocjacje warunków kapitulacji.
Podpisanie kapitulacji i zbrodnia w Zakroczymiu
29 września 1939 roku o ósmej rano doszło do spotkania na szosie Jabłonna–Nowy Dwór Mazowiecki w rejonie Suchocina. Generał Wiktor Thommée spotkał się tam z generałem Adolfem Straussem i podpisał akt kapitulacji Modlina.
Warunki brzmiały obiecująco – Niemcy mieli zapewnić opiekę rannym, nie wywozić polskich żołnierzy poza granice kraju, a oficerowie mieli opuścić twierdzę z bronią białą.
Rzeczywistość okazała się brutalna, bo ten ostatni warunek został złamany. Już po formalnym zakończeniu walk doszło do zbrodni. Żołnierze SS z Dywizji Pancernej „Kempf” zaatakowali oddziały 2. Dywizji Piechoty Legionów w Zakroczymiu. Zamordowali około 500 polskich jeńców i 100 cywilów.
Bilans obrony i los twierdzy
Podczas walk o Modlin zginęło około 1300 polskich żołnierzy, w tym około 50 oficerów i podchorążych. Ponad 35 tysięcy żołnierzy trafiło do niewoli. Wbrew warunkom kapitulacji zostali wywiezieni do obozów jenieckich. Niemcy stracili około 900 zabitych i 670 rannych.
Modlin bronił się o dzień dłużej niż Warszawa. W rozpaczliwej sytuacji na froncie było to duże osiągnięcie polskich żołnierzy, oddziałów zapasowych, saperów, marynarzy i cywilów walczących ramię w ramię.
Twierdza formalnie skapitulowała, ale przez kolejne miesiące okupacji pozostawała miejscem pamięci i oporu. Na jej dziedzińcach Niemcy przeprowadzali egzekucje polskich patriotów, a w 1940 roku na tzw. Twierdzy Cytadela utworzyli więzienie dla członków ruchu oporu.
