Król Syjamu przewidział zaćmienie. Wyprawę przypłacił życiem

Mongkut, panujący jako Rama IV, interesował się nauką jeszcze przed objęciem tronu Syjamu. Przez wiele lat prowadził życie zakonne, podczas którego uczył się języków obcych i utrzymywał kontakty z zachodnimi misjonarzami.

Poznawał również europejskie metody badań przyrodniczych. Szczególnie fascynowała go astronomia, której poświęcał wiele czasu.

Jednym z największych wyzwań było dokładne przewidywanie zaćmień Słońca. Aby obserwować zaćmienie całkowite, należało ustalić nie tylko datę i godzinę zjawiska, lecz także odpowiednie miejsce.

Księżyc całkowicie zasłania bowiem tarczę słoneczną jedynie na stosunkowo wąskim pasie powierzchni Ziemi. Poza nim widoczne jest zaćmienie częściowe.

Na podstawie własnych obliczeń Mongkut ustalił, że w sierpniu 1868 roku całkowite zaćmienie będzie można obserwować w okolicach Wa Ko, znanego również jako Waghor, w rejonie Prachuap Khiri Khan. Do wydarzenia przygotowywał się z dużym wyprzedzeniem. Organizację wyprawy rozpoczął już dwa lata wcześniej.

W wyznaczonym przez króla miejscu na wybrzeżu przygotowano obóz dla jego orszaku i zaproszonych gości. Do Wa Ko przybyli członkowie rodziny królewskiej, zagraniczni przedstawiciele oraz francuscy uczeni.

Wydarzenie miało znaczenie naukowe, ale było też okazją do spotkań dyplomatycznych.

Przygotowanie wyprawy wymagało dużego wysiłku organizacyjnego. Należało zapewnić transport, zakwaterowanie i wyżywienie dla licznych uczestników.

Miejsce obserwacji wybrano jednak ze względu na przewidywany przebieg zaćmienia, a nie dogodny dojazd czy warunki pobytu.

18 sierpnia 1868 roku oczekiwane zjawisko rzeczywiście nastąpiło. Obserwatorzy zgromadzeni w Wa Ko zobaczyli, jak Księżyc całkowicie przesłonił tarczę Słońca.

Faza całkowita trwała ponad sześć minut. Zaćmienie przebiegło zgodnie z zasadniczymi przewidywaniami Mongkuta, potwierdzając trafność jego obliczeń i wyboru miejsca obserwacji.

Po powrocie do Bangkoku Mongkut zachorował na malarię. Przypuszczano, że zaraził się podczas pobytu w okolicach Wa Ko, gdzie zorganizowano obserwacje astronomiczne.

Stan monarchy okazał się na tyle poważny, że nie zdołał odzyskać zdrowia.

Król zmarł 1 października 1868 roku, zaledwie sześć tygodni po zaćmieniu. Jego następcą został syn Chulalongkorn, który objął tron jako Rama V.

Śmierć Mongkuta sprawiła, że jego największe osiągnięcie astronomiczne zaczęto wspominać również w związku z tragicznym zakończeniem wyprawy. Sama obserwacja zaćmienia nie stanowiła oczywiście zagrożenia dla zdrowia monarchy.

Niebezpieczny okazał się prawdopodobnie pobyt w miejscu, do którego udał się, aby zobaczyć przewidziane przez siebie zjawisko.

Zainteresowanie astronomią, jakie przejawiał Mongkut, upamiętnił później jego syn. W 1875 roku Chulalongkorn zaprosił do Syjamu ekspedycję brytyjskiego Royal Society, której celem była obserwacja kolejnego zaćmienia Słońca. Wyprawa miała również uczcić pamięć zmarłego króla.

W Wa Ko powstał następnie park naukowy noszący imię Mongkuta. Upamiętnia on miejsce obserwacji zaćmienia z 1868 roku, które stało się jednym z najważniejszych wydarzeń w naukowej działalności syjamskiego monarchy.