Najkrótsza wojna świata. W 38 minut było po wszystkim

Zanzibar, wyspiarski sułtanat u wschodnich wybrzeży Afryki, od dawna przyciągał uwagę europejskich mocarstw. Był ważnym ośrodkiem handlu na Oceanie Indyjskim, a pod koniec XIX wieku coraz silniejszą pozycję zdobywała tam Wielka Brytania.

Na mocy porozumień z 1890 roku Zanzibar znalazł się w brytyjskiej strefie wpływów, a wkrótce pod formalnym protektoratem. Sułtan zachował tron i dwór, lecz jego swoboda polityczna była mocno ograniczona. Brytyjski konsul generalny podlegał Foreign Office, czyli resortowi odpowiedzialnemu za politykę zagraniczną.

Nie był to więc konflikt dwóch państw o podobnej sile. Londyn chciał mieć na Zanzibarze władcę, którego polityka nie zagrozi brytyjskim interesom.

25 sierpnia 1896 roku zmarł Hamad bin Thuwaini, dotychczasowy sułtan. Jego krewny Khalid bin Barghash zajął pałac i ogłosił się nowym władcą, nie czekając na akceptację Brytyjczyków.

Londyn popierał Hamouda bin Mohammeda, innego członka dynastii, uważanego za bardziej skłonnego do współpracy. Khalid nie zamierzał jednak oddawać tronu. Wokół pałacu zebrały się tysiące jego zwolenników.

Mieli broń palną i działa, a w porcie znajdował się sułtański jacht wojenny "Glasgow". Naprzeciw nich stanęło pięć okrętów Royal Navy, czyli brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej.

Rankiem 27 sierpnia Khalid dostał ultimatum. Do godziny 9.00 miał opuścić pałac i złożyć broń. Nie zrobił tego. Brytyjski konsul Basil Cave otrzymał przed upływem terminu wiadomość, że Khalid nie zamierza ustępować.

Pretendent miał też nie wierzyć, że Brytyjczycy naprawdę zdecydują się na ostrzał. O 9.00 przekonał się, że było inaczej.

Okręty Royal Navy zaczęły ostrzeliwać kompleks pałacowy. Duża część zabudowań była drewniana, więc szybko pojawił się ogień. Artyleria Khalida nie była w stanie długo odpowiadać na ostrzał z morza.

Do walki ruszył także "Glasgow", jedyny większy okręt Zanzibaru. Ostrzelał Brytyjczyków, ale sam został trafiony i zatonął w płytkim porcie. Wrak osiadł tak wysoko, że ponad wodę nadal wystawały maszty i komin.

Po niespełna godzinie wszystko było skończone. W źródłach pojawia się 38, 40 albo 43 minuty, zależnie od przyjętego momentu rozpoczęcia i zakończenia walk. Najczęściej podawane 38 minut sprawiło, że starcie zaczęto określać jako najkrótszą wojnę w historii.

Dane dotyczące strat różnią się między opracowaniami, ale po stronie Zanzibaru mówi się o setkach zabitych i rannych. Historical Association podaje ponad 500 zabitych obrońców. Po stronie brytyjskiej ranny został jeden marynarz.

Khalid nie czekał, aż Brytyjczycy go schwytają. Podczas walk uciekł z pałacu i schronił się w niemieckim konsulacie. Dawało mu to ochronę, ponieważ Brytyjczycy nie mogli wkroczyć do placówki innego mocarstwa.

Niemcy pomogli Khalidowi opuścić Zanzibar i przedostać się do kontrolowanej przez nich części Afryki Wschodniej. Tymczasem na tronie zasiadł Hamoud bin Mohammed, kandydat popierany przez Wielką Brytanię.

38 minut nie było historycznym żartem. Wystarczyło, by ostrzelać pałac, zabić setki ludzi, zmusić pretendenta do ucieczki i osadzić na tronie człowieka popieranego przez Londyn. Najkrótsza wojna świata pokazała przede wszystkim, ile znaczyła niezależność Zanzibaru pod brytyjskim protektoratem.