Nocna operacja przy lampach naftowych. Tak narodził się pomysł

Ignacy Łukasiewicz pracował w lwowskiej aptece Piotra Mikolascha "Pod Złotą Gwiazdą". Wrócił tam po studiach farmaceutycznych w Krakowie i Wiedniu. Na zapleczu apteki, wspólnie z Janem Zehem, prowadził w latach 1852-1853 doświadczenia nad wykorzystaniem ropy naftowej.

Surowiec nie był na Podkarpaciu niczym nowym. Wydobywającą się z ziemi ropę stosowano m.in. do smarowania, przypisywano jej również właściwości lecznicze.

Farmaceuci chcieli znaleźć sposób na uzyskiwanie z niej oczyszczonego produktu o przewidywalnych właściwościach.

Początkowo interesował ich preparat farmaceutyczny sprowadzany z Włoch. Próby wytwarzania miejscowego odpowiednika nie przyniosły jednak oczekiwanego zainteresowania kupujących. Łukasiewicz i Zeh skierowali uwagę na inne zastosowanie destylowanej ropy: oświetlenie.

Podczas destylacji ropę rozdzielano na frakcje, a otrzymaną naftę dodatkowo oczyszczano. Odpowiednia jakość paliwa miała wpływ na sposób jego spalania, zapach i bezpieczeństwo użytkowania. Sama palność cieczy nie wystarczała, by można ją było wprowadzić do codziennego użytku.

Dotychczasowe lampy olejowe nie były przystosowane do nowego paliwa. Potrzebny był inny zbiornik i palnik, a także rozwiązanie zapewniające właściwy dopływ powietrza.

Łukasiewicz opracowywał konstrukcję, którą wykonywał lwowski blacharz Adam Bratkowski.

W powstałym urządzeniu paliwo przechowywano w metalowym zbiorniku oddzielonym od płomienia. Knot dostarczał naftę do palnika, a kominek pomagał utrzymać równomierne spalanie i uzyskać mocniejsze światło.

W marcu 1853 roku nowe oświetlenie wypróbowano w aptece "Pod Złotą Gwiazdą". Sukces tych prób pozwolił zastosować lampy również poza laboratorium i sklepem, w miejscu wymagającym stabilnego źródła światła.

31 lipca 1853 roku lampy naftowe oświetlały zabieg chirurgiczny w szpitalu powszechnym na lwowskim Łyczakowie. Lekarze mogli wykonywać precyzyjne czynności po zmroku, korzystając ze światła uzyskanego dzięki aptecznym eksperymentom.

Wkład trzech współpracowników nie był jednakowy. Zeh uczestniczył w pracach nad otrzymywaniem i oczyszczaniem nafty, Bratkowski wykonywał metalową konstrukcję, a Łukasiewicz łączył badania nad paliwem z projektowaniem jego praktycznego zastosowania.

Zastosowanie szpitalne pokazało, że wynalazek może sprawdzić się w codziennej pracy, nie tylko podczas pokazów. Aby nowe oświetlenie trafiło do większej liczby odbiorców, konieczne było jednak regularne pozyskiwanie ropy oraz produkowanie nafty poza aptecznym laboratorium.

Na przełomie 1853 i 1854 roku Łukasiewicz przeniósł się ze Lwowa w okolice złóż ropy. W Gorlicach nadal pracował jako farmaceuta, a zarazem rozwijał przedsięwzięcia związane z jej wykorzystaniem. W 1854 roku lampy naftowe posłużyły tam także do oświetlenia ulic.

W tym samym roku rozpoczęto wydobywanie ropy w Bóbrce. Łukasiewicz współpracował przy przedsięwzięciu z Tytusem Trzecieskim i Karolem Klobassą. Początkowo surowiec pozyskiwano z dołów i studni, które stopniowo pogłębiano.

Rozwój wydobycia wymagał coraz lepszej organizacji pracy i większych nakładów finansowych. Do przetwarzania pozyskiwanej ropy potrzebne były również osobne zakłady, zdolne dostarczać paliwo w większych ilościach.

W 1856 roku Łukasiewicz uruchomił destylarnię w Ulaszowicach pod Jasłem. Produkcja nafty przestawała być przedsięwzięciem prowadzonym na zapleczu jednej apteki.