Operacja Rösselsprung. Najśmielszy desant III Rzeszy

Nazwa operacji nie była przypadkowa. „Rösselsprung” w języku niemieckim oznacza skok skoczka szachowego, figury zdolnej do nieoczekiwanych ruchów i omijania przeszkód. Dokładnie tak Niemcy planowali zaskoczyć partyzanckie dowództwo – błyskawicznym uderzeniem z nieba, tam gdzie nikt się tego nie spodziewał.

Drvar, niewielkie miasteczko w górach Bośni, służyło jako tymczasowa siedziba sztabu Tity. Położenie z dala od głównych szlaków komunikacyjnych dawało poczucie względnego bezpieczeństwa. To właśnie ta pewność siebie miała okazać się niemal zgubna dla jugosłowiańskiego dowódcy.

Niemieccy planiści doskonale wiedzieli, że konwencjonalny atak lądowy przez górzyste tereny da partyzantom czas na ewakuację. Jedynym rozwiązaniem był desant spadochronowy – ryzykowny, ale oferujący element zaskoczenia.

O godzinie 6.25 niebo nad Drvarem rozdarł ryk silników Junckersów Ju 87. Słynne „Stukas” z 1. pułku lotniczego Luftwaffe metodycznie niszczyły stanowiska przeciwlotnicze i węzły łączności. W ciągu kilkudziesięciu minut partyzancka obrona została oślepiona i ogłuszona.

Efekt psychologiczny bombardowania okazał się równie skuteczny co fizyczne zniszczenia. Obawiając się kolejnych nalotów, jugosłowiańskie oddziały wycofały się z bezpośredniego otoczenia miasta. Nieświadomie otwierały drogę niemieckim spadochroniarzom.

Zaledwie pół godziny po zakończeniu bombardowania, około godziny 7.00, pierwsze transportowce zrzuciły 650 żołnierzy prosto w serce partyzanckiego terytorium. Niemcy liczyli na błyskawiczne uderzenie i zakończenie operacji przed zmobilizowaniem się wroga.

Między Niemcami a Titą stał tylko Batalion Sztabowy – elitarna jednostka odpowiedzialna za bezpośrednią ochronę dowództwa. Partyzanci natychmiast wezwali posiłki ze szkoły oficerskiej oddalonej o półtora kilometra, desperacko próbując kupić czas.

Sytuacja stawała się krytyczna, gdy około godziny 11.00 wylądował drugi rzut spadochroniarzy SS. Niemieckie kleszcze zaciskały się wokół sztabu. Wydawało się, że los Tity jest przesądzony.

Przełom nastąpił wraz z nadejściem 3 Brygady Lickiej. Jej kontratak wywołał chwilowe zamieszanie w szeregach niemieckich, tworząc lukę w okrążeniu. Tito wraz ze sztabem wykorzystał tę szansę, przedostając się do pobliskiego Ostażewca. Legenda głosi, że marszałek uciekał przez okno swojej kwatery, podczas gdy Niemcy szturmowali główne wejście.

Niemieccy spadochroniarze, pozbawieni głównego celu operacji, zostali zepchnięci w rejon cmentarza miejskiego. Z myśliwych stali się zwierzyną, otoczeni przez coraz liczniejsze siły partyzanckie. Dopiero następnego dnia oddziały lądowe przerwały okrążenie i uwolniły uwięzionych.

Pościg za Titą trwał jeszcze przez dziesięć dni. Marszałek przemierzał górskie szlaki, umykając kolejnym próbom schwytania. 3 czerwca dotarł do Kupresu, skąd radziecki samolot ewakuował go do włoskiego Bari. Stamtąd brytyjski okręt przewiózł go na wyspę Vis, gdzie kontynuował dowodzenie ruchem oporu.

Niemcy wrócili z operacji z osobliwymi trofeami – nowym mundurem marszałkowskim Tity i jego butami do konnej jazdy. Eksponowano je później w Wiedniu jako symbole zwycięstwa. Była to jednak propagandowa fasada maskująca strategiczną porażkę.

Liczby mówią same za siebie. Strona niemiecka straciła 213 zabitych, 881 rannych i 51 zaginionych. Jugosłowiańskie straty były nieporównanie wyższe – około 6000 ludzi. Pod względem czysto wojskowym operacja zakończyła się niemieckim sukcesem taktycznym. 

Jednak cel strategiczny – eliminacja Tity – nie został osiągnięty. Marszałek nie tylko przeżył, ale jego legenda jako nieuchwytnego partyzanckiego dowódcy jeszcze wzrosła. Każda kolejna nieudana próba schwytania go wzmacniała morale ruchu oporu.

Warto wspomnieć o pewnym pikantnym szczególe tej operacji. Niemieckich spadochroniarzy nieformalnie wspomagały oddziały czetników generała Dražy Mihailovicia – serbskich rojalistów teoretycznie walczących z okupantem. Mihailović próbował wykorzystać niemiecką operację do pozbycia się komunistycznego rywala. Ta kolaboracja miała powrócić jako oskarżenie w jego procesie po wojnie.