Podbój Chin przez Mongołów. Zabito więcej ludzi niż podczas II wojny światowej

Przed atakiem na Chiny zabezpieczył swoje tyły, podporządkowując sobie tanguckie państwo Xixia. Nie był to tylko sprytny manewr polityczny, ale i doskonała próba generalna przed wielkim starciem z chińską dynastią Jin.

Tanguci dysponowali wprawdzie świetnymi fortyfikacjami i dobrze wyszkoloną armią, ale ich władcy okazali się zbyt krótkowzroczni. Zamiast spróbować zniszczyć Mongołów, kiedy było jeszcze to możliwe, liczyli, że jakoś uda im się przetrwać, płacąc trybut. Przeliczyli się.

Czyngis-chan uczył się na każdym konflikcie. Z kampanii przeciw Tangutom wyniósł jedną kluczową lekcję: miasta nie mogą liczyć na litość. Jeśli stawiały opór, czekała je zagłada. Nie było negocjacji, nie było drugiej szansy. Ta zasada stała się fundamentem mongolskiej taktyki terroru, która miała sprawić, że kolejni wrogowie poddadzą się bez walki.

Cesarstwo Jin było mocarstwem, które powinno było zmieść Mongołów z powierzchni ziemi. Dysponowało liczniejszą armią, większymi zasobami, znakomitymi twierdzami i – jak się wydawało – doświadczonym dowództwem.

Problem polegał jedynie na tym, że rządzący Dżurdżeni nie rozumieli, z kim mają do czynienia. W 1211 roku, gdy Mongołowie przekroczyli Wielki Mur, elita cesarska była przekonana, że to tylko kolejny koczowniczy rajd, który uda się odparować jak wiele wcześniejszych.

Tymczasem Czyngis-chan miał inne plany. Nie interesowało go zdobycie kilku posterunków granicznych i powrót na step z łupami. Chciał bowiem zawładnąć całym państwem Jin.

Kluczowym momentem kampanii 1211 roku była bitwa na przełęczy Czabczijalskiej. Jin rzucili do walki swoje główne siły, licząc na pobicie wroga w walnej bitwie. Nie przewidzieli jednak, że Czyngis-chan zastosuje jedną ze swoich ulubionych sztuczek – pozorowaną ucieczkę. Gdy Dżurdżenowie rzucili się w pościg, Mongołowie nagle zawrócili i otoczyli ją, dokonując rzezi. Od tego momentu wojna przestała być dla Jin zwykłym incydentem granicznym.

Władcy Jin jeszcze w 1214 roku byli gotowi płacić Mongołom ogromny trybut, byle tylko nie dopuścić ich pod mury Pekinu. Problem tylko w tym, że Czyngis-chan nie walczył tylko dla złota, jedwabiu czy koni. Kiedy więc władca Jin podjął desperacką decyzję o przeniesieniu stolicy na południe, Mongołowie uznali to za dowód słabości i wznowili ataki.

Pekin w 1215 roku był przygotowany do obrony, a jego mury wydawały się nie do zdobycia. Gdy Mongołowie rozpoczęli oblężenie, mieszkańcy spodziewali się długiej i skutecznej obrony. Jednak blokada szybko odcięła ich od dostaw żywności i wody, doprowadzając do głodu. Zaczęło się od uboju koni i psów, później kotów, a na końcu… kanibalizmu. Wśród oblężonych szerzyły się choroby, dziesiątkujące ludność szybciej niż mongolskie strzały.

Kiedy wreszcie Pekin padł, rozegrał się prawdziwy horror. Mongołowie nie okazali litości – mordowali, rabowali, gwałcili. Źródła mówią o stosach ciał na ulicach i dymach pożarów, unoszących się nad miastem przez wiele dni. Część mieszkańców ukrywała się w podziemnych tunelach i piwnicach, lecz mongolscy wojownicy wiedzieli, jak ich znaleźć.

Jednym z najbardziej dramatycznych epizodów tej tragedii było masowe samobójstwo kobiet – sześćdziesiąt tysięcy miało rzucić się z murów obronnych, by uniknąć losu, jaki czekał je w rękach zwycięzców.

Czytaj również: Zdobycie Kijowa przez Mongołów. Upadek wielkiego miasta

Dlaczego armia Czyngis-chana była tak skuteczna? Po pierwsze, Mongołowie byli urodzonymi wojownikami. Od dzieciństwa uczyli się jeździć konno, strzelać z łuku i przetrwać w ekstremalnych warunkach.

Po drugie, Czyngis-chan wprowadził innowacje, które uczyniły jego armię najbardziej zdyscyplinowaną siłą swoich czasów. Podział na jednostki dziesięcioosobowe (arbany), setki (dżuany) i tysiące (tumeny) pozwalał na błyskawiczne manewrowanie wojskiem. Każdy oddział mógł działać niezależnie, ale wszystkie współpracowały ze sobą niczym mechanizm zegara.

Po trzecie – terror. Mongołowie rozumieli psychologię wojny. Miasta, które się poddawały, oszczędzano i włączano do imperium. Te, które stawiały opór, znikały z powierzchni ziemi. Wieść o rzeziach szybko rozchodziła się po Chinach, osłabiając wolę walki kolejnych miast. Strach był równie skuteczną bronią, co łuk.

Czytaj również: Zheng He. Eunuch, który ukazał światu bogactwo i potęgę Chin

Bilans podboju północnych Chin był przerażający. Szacuje się, że liczba ludności spadła ze 120 do 60 milionów. Oznaczałoby to, że Mongołowie i skutki ich inwazji pochłonęły najprawdopodobniej więcej istnień niż II wojna światowa! Miasta stały się ruinami, ziemie uprawne leżały odłogiem, a mieszkańcy, którzy przeżyli, zostali zmuszeni do pracy na rzecz najeźdźców.

Pożary, które trawiły zdobyte osady, nie gasły przez wiele dni, a w ich popiołach leżały setki tysięcy ciał. Mongołowie nie zadawali sobie trudu, by je grzebać – rozkładające się szczątki zatruwały rzeki, przyczyniając się do wybuchu epidemii, które jeszcze bardziej dziesiątkowały ocalałych.

Niektórzy historycy spekulują, że Czyngis-chan początkowo zamierzał całkowicie wyludnić Chiny i zamienić je w jedno wielkie pastwisko dla mongolskich koni. Jeden z jego doradców miał mu powiedzieć: „Gdybyś wypuścił tu swoje stada, mogłyby paść się przez tysiąc lat, a i tak nie zabrakłoby im trawy”.

Ostatecznie Czyngisa do zmiany planów przekonał chiński doradca Yelu Chucai, który dowodził, że większy zysk przyniesie pobieranie podatków od żyjących mieszkańców niż eksterminacja wszystkich. To właśnie dzięki tej czystej kalkulacji ekonomicznej niektóre regiony Chin ocalały, a wraz z nimi ich bogate dziedzictwo.

Czytaj również: Wielki Mur Chiński. Czy naprawdę widać go z kosmosu?

• Frye D., Mury, Historia cywilizacji, Warszawa 2021.
• Tomaszewski W., Mongolski podbój – największa tragedia Chin [https://histmag.org/Mongolski-podboj-najwieksza-tragedia-Chin-6716].