Pogrzeb zaplanowany za życia Churchilla
Za opracowanie ceremonii odpowiadał książę Norfolk, który jako Earl Marshal nadzorował najważniejsze uroczystości państwowe. Urzędnicy musieli przygotować dokładny scenariusz, choć nie wiedzieli, kiedy zostanie wykorzystany.
Dokument regularnie poprawiano. Każde pogorszenie zdrowia Churchilla wymuszało sprawdzenie tras, terminów, list gości i wojskowej oprawy. Kolejna poważna korekta nastąpiła w 1958 roku, gdy były premier zachorował na zapalenie płuc.
Planowanie trwało tak długo, że niektóre osoby przewidziane do udziału w ceremonii umierały wcześniej niż sam Churchill. Urzędnicy aktualizowali więc obsadę niemal do ostatniej chwili.
Ostatni udar był śmiertelny
W styczniu 1965 roku Churchill przeszedł kolejny udar i zapadł w śpiączkę. Zmarł 24 stycznia w swoim londyńskim domu przy Hyde Park Gate. Miał 90 lat.
Śmierć nastąpiła dokładnie 70 lat po odejściu jego ojca, lorda Randolpha Churchilla. Lekarz polityka, lord Moran, przekazał wiadomość królowej, premierowi Haroldowi Wilsonowi i mediom.
Wtedy uruchomiono procedurę przygotowywaną od 1953 roku. Dwa dni po śmierci Churchilla służby otrzymały ostateczne instrukcje dotyczące ceremonii.
Setki tysięcy ludzi w Westminster Hall
Trumnę wystawiono w Westminster Hall 26 stycznia. Przez następne trzy dni obok katafalku przeszło ponad 320 tysięcy osób.
Kolejki ciągnęły się przez centrum Londynu, mimo zimna i wielogodzinnego oczekiwania. Brytyjczycy przyjeżdżali z całego kraju, aby pożegnać człowieka kojarzonego przede wszystkim z oporem przeciwko III Rzeszy.
Śmierć Churchilla wywołała reakcje również poza Wielką Brytanią. Kondolencje złożyli zagraniczni przywódcy, a prezydent Lyndon Johnson nakazał opuścić amerykańskie flagi do połowy masztu.
Królowa złamała dworski zwyczaj
Główne uroczystości odbyły się 30 stycznia 1965 roku w katedrze św. Pawła. Przybyli przedstawiciele ponad stu państw, członkowie rodzin królewskich, politycy i dowódcy wojskowi.
Elżbieta II pojawiła się w katedrze przed trumną, choć zgodnie z dworskim obyczajem monarcha powinien przybyć jako ostatni. Po nabożeństwie pozostała na miejscu, dopóki rodzina Churchilla nie opuściła świątyni.
Ceremonię zabezpieczało ponad tysiąc policjantów. Wzięły w niej udział orkiestry wojskowe i tysiące żołnierzy, a nad Londynem przeleciały samoloty RAF.
Ostatnia podróż Tamizą
Po nabożeństwie trumnę przewieziono ulicami Londynu do Tower Pier. Stamtąd popłynęła Tamizą na pokładzie statku "Havengore".
Gdy jednostka mijała portowe nabrzeża, dźwigi pochyliły wysięgniki w stronę rzeki. Gest pracowników doków stał się jednym z najbardziej zapamiętanych obrazów pogrzebu.
Z Waterloo trumna odjechała specjalnym pociągiem. Podróż zakończyła się w Bladon niedaleko pałacu Blenheim, gdzie Churchill przyszedł na świat.
Były premier spoczął na cmentarzu przy kościele św. Marcina, obok rodziców i innych członków rodziny. Po ogromnej państwowej ceremonii odbył się skromny, prywatny pochówek.
Pogrzeb, który przeszedł do historii
Był to pierwszy od 1935 roku brytyjski pogrzeb państwowy osoby spoza rodziny królewskiej. Wcześniej podobny zaszczyt spotkał admirałów, dowódców wojskowych i wybitnych polityków.
Pamięć o Churchillu utrwalono później na wiele sposobów. Jego pomnik stanął na Parliament Square, podziemne centrum dowodzenia z czasów wojny przekształcono w muzeum, a jego nazwisko otrzymały szkoły, okręty i instytucje.
W 2002 roku uczestnicy plebiscytu BBC uznali go za najwybitniejszego Brytyjczyka. Operacja planowana przez dwanaście lat stała się ostatnim wielkim widowiskiem w życiu polityka, który od dawna należał już do narodowej legendy.
