Kastracja Mieszka II. To zrobili mu Czesi

W 1003 roku Bolesław Chrobry podstępnie oślepił swojego czeskiego kuzyna, Bolesława III Rudego, by przejąć kontrolę nad Pragą. Okaleczony Przemyślida resztę życia spędził jako jeniec na Wawelu, snując się po komnatach aż do śmierci w 1034 roku.

Czesi o tej zbrodni nigdy nie zapomnieli. Marzyli o odwecie i o tym, by sami oślepić polskiego księcia, zgodnie ze starożytną zasadą "oko za oko, ząb za ząb". Do realizacji tego planu nigdy jednak nie doszło.

Bolesław, należący do najlepszych wodzów, jakich Polska kiedykolwiek miała, nie dał sobie zaleźć za skórę. Czesi raz po raz musieli się przed nim uginać, a klęska, jaką zadał Chrobremu Henryk II w 1004 roku, okazała się wyjątkiem, a nie regułą. Chrobry zmarł spokojnie w 1025 roku, pozostawiając swoim wrogom jedynie wściekłość.

Przemyślidzi byli jednak cierpliwi. Skoro nie mogli dorwać ojca, postanowili zrewanżować się na synu. Czas działał na ich korzyść, a okazja miała nadarzyć się szybciej, niż się spodziewali.

Okazja nadarzyła się szybciej, niż Przemyślidzi mogli przypuszczać. W 1031 roku następca Bolesława Chrobrego, Mieszko II Lambert, znalazł się w opłakanej sytuacji.

Po śmierci ojca odziedziczył potężne państwo, lecz nie zdołał utrzymać go w całości. Osaczony przez wrogów zewnętrznych i wewnętrznych, wypędzony z Polski w wyniku przewrotu, musiał szukać schronienia za granicą. Wybór padł na Pragę, co okazało się błędem o tragicznych konsekwencjach.

Tam wpadł w ręce księcia Udalryka, który akurat panował wtedy w Czechach. Był to ten sam Udalryk, którego brat Bolesław Rudy został przed laty oślepiony przez Chrobrego, a którego samego Rudy niegdyś usiłował udusić w łaźni. Piast nie mógł trafić gorzej, bo oddawał się w ręce człowieka z rodu, który miał z Piastami krwawe porachunki do wyrównania.

Udalryk nie zamierzał odpuścić. Wystarczyło spojrzeć na bezradnego polskiego księcia, by zrozumieć, że nadeszła wyczekiwana od trzech dekad chwila zemsty.

Thietmara, który tak skrupulatnie opisywał wcześniejsze wydarzenia, już dawno nie było wśród żywych. Lecz Gall Anonim opisał to, co nastąpiło, w słowach niepozostawiających złudzeń. Czesi schwytali Mieszka "zdradziecko na wiecu i rzemieniami skrępowali mu genitalia tak, że nie mógł już płodzić potomstwa, za to, że król Bolesław, jego ojciec podobną im wyrządził krzywdę, oślepiwszy ich księcia, a swego wuja".

Dla Mieszka II upokorzenie nie mogło być większe. Kastracja była w ówczesnym świecie karą zarezerwowaną dla najniższych kategorii przestępców: gwałcicieli, sodomitów, wszelkiej maści kryminalistów z marginesu. Żadnego z poprzednich piastowskich władców nie spotkała tak hańbiąca kara.

Mieszko wrócił do Polski okaleczony nie tylko fizycznie, lecz przede wszystkim symbolicznie. Nie dość, że stracił władzę, to jeszcze pozbawiono go męskości, a tym samym możliwości zapewnienia dynastii kolejnych dziedziców.

Musiało mu to zrujnować psychikę. Niektóre źródła sugerują wręcz, że pod koniec swoich dni cierpiał na pomieszanie zmysłów, co miało być bezpośrednią przyczyną jego śmierci w 1034 roku.

Doniesienia te nie są do końca wiarygodne, lecz nawet jeśli sama dolegliwość została przez kronikarzy wyolbrzymiona, jedno pozostaje poza wszelką dyskusją: Mieszko II nosił w sobie do końca życia skutki kastracji, która była zemstą za czyn popełniony przez jego ojca trzydzieści lat wcześniej.

Niniejszy tekst stanowi fragment najnowszej książki dr Mariusza Sampa "Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii" (Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2026).

Książkę można zakupić na empik.com pod tym linkiem.