Statek z żydowskimi uchodźcami. Ameryka odmówiła im schronienia

Pod koniec lat 30. sytuacja Żydów w nazistowskich Niemczech stawała się coraz bardziej niebezpieczna. Odbierano im prawa, ograniczano możliwości pracy i pozbawiano majątku. Pogrom listopadowy z 1938 roku dodatkowo przyspieszył starania tysięcy rodzin o emigrację.

Wyjazd wymagał jednak uzyskania dokumentów oraz zebrania znacznych pieniędzy. Wielu przyszłych pasażerów "Saint Louis" oczekiwało na amerykańskie wizy imigracyjne. Kuba miała być dla nich tymczasowym miejscem pobytu, w którym mogliby doczekać na możliwość wjazdu do Stanów Zjednoczonych.

Transatlantyk opuścił Hamburg 13 maja 1939 roku. Kapitan Gustav Schröder polecił załodze traktować uchodźców tak samo jak pozostałych pasażerów płacących za podróż. Na statku umożliwiano praktyki religijne i starano się zapewnić warunki zwyczajnego rejsu.

Tymczasem jeszcze przed wypłynięciem jednostki zmieniły się kubańskie przepisy dotyczące przyjmowania cudzoziemców. Dokumenty, za które wielu podróżnych już zapłaciło, przestały wystarczać do legalnego wjazdu na oczekiwanych zasadach.

27 maja "Saint Louis" dotarł do Hawany. Kubańskie władze zezwoliły na zejście na ląd jedynie niewielkiej grupie pasażerów posiadających uznawane przez nie dokumenty. Pozostałym nakazano zostać na statku.

Wśród ludzi czekających na rozstrzygnięcie były rodziny, które sprzedały dobytek, aby opuścić Niemcy. Nie mogły wrócić do wcześniejszego życia, a jednocześnie nie uzyskiwały prawa rozpoczęcia nowego. Kubańskie władze pozostawały nieugięte.

Sprawa rozgrywała się w atmosferze narastającego antysemityzmu i sprzeciwu wobec imigracji. Na Kubie organizowano demonstracje przeciw przyjmowaniu cudzoziemców, a argumenty przeciwników napływu uchodźców odwoływały się również do obaw o miejsca pracy.

Jewish Joint Distribution Committee próbował doprowadzić do porozumienia z kubańskimi władzami. Negocjacje prowadził w jego imieniu Lawrence Berenson, ale nie uzyskano zgody na przyjęcie większości pasażerów. 2 czerwca nakazano statkowi opuścić wody Kuby.

"Saint Louis" skierował się w stronę Florydy. Uchodźcy mieli nadzieję, że skoro nie pozwolono im wysiąść w Hawanie, uda się znaleźć rozwiązanie w Stanach Zjednoczonych. Takiej zgody nie otrzymali.

Niektórzy pasażerowie wysyłali depesze do prezydenta Franklina D. Roosevelta. Prośby pozostały bez odpowiedzi ze strony prezydenta, a amerykańska administracja nie zdecydowała się na nadzwyczajne przyjęcie podróżnych.

Na przeszkodzie stał system kwot imigracyjnych. Limity dotyczące przybyszów z Niemiec i Austrii były już wykorzystane, a kolejka oczekujących na wizy obejmowała znacznie więcej osób, niż można było przyjąć w najbliższym czasie.

Podróżni nie zostali zawróceni bezpośrednio z amerykańskiego nabrzeża. Statek nie uzyskał bowiem prawa do wysadzenia ich na terytorium USA. Także Kanada odmówiła udzielenia schronienia, a 6 czerwca jednostka rozpoczęła rejs powrotny do Europy.

Organizacje żydowskie zdołały wynegocjować dla pasażerów miejsca pobytu w czterech europejskich państwach: Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii i Holandii. Dzięki temu nie musieli wracać do nazistowskich Niemiec.

17 czerwca "Saint Louis" przypłynął do Antwerpii. Uchodźcy opuścili statek i udali się do krajów, które zgodziły się ich przyjąć. Dla wielu było to jednak schronienie jedynie na krótki czas.

W 1940 roku Niemcy zajęły Belgię, Holandię i znaczną część Francji. Dawni pasażerowie transatlantyku ponownie znaleźli się w niebezpieczeństwie, a ich dalsze losy zależały od możliwości ucieczki i sytuacji na okupowanych terenach.

Badacze United States Holocaust Memorial Museum ustalili, że podczas Zagłady zamordowano 254 pasażerów "Saint Louis". Spośród osób przyjętych przez Wielką Brytanię niemal wszyscy przeżyli wojnę. Jedna zginęła w niemieckim nalocie w 1940 roku.