Stefan I Wielki. Król, który zmienił losy Europy Środkowej

Rodzicami Vajka (przyszłego Stefana I) byli ojciec Gejza i matka Sarolta. Gejza panował na Węgrzech w latach 970/972-997 i do dziś nie wiadomo, czy przyjął chrzest. Mógł on jednak przyjmować misjonarzy niemieckich w progi swojego kraju.

Legenda mówi, że chrztu udzielił małemu Vajkowi biskup praski Wojciech, późniejszy popularny święty. Nie od tego jednak zaczął się proces chrystianizacji Węgier.

Gejza swoimi działaniami sprawił, że związek Niemiec z Węgrami zacieśnił się. W 996 roku (data prawdopodobna) Stefan ożenił się z księżniczką bawarską, Gizelą.

Ojciec Stefana zmarł w 997 roku i odtąd objął panowanie jego syn. Jak wskazują historycy, musiał on najpierw zmierzyć się ze swoim stryjem, Koppánym, rezydującym w Somogy, będącym zwolennikiem pogańskiej tradycji. Wojska bawarskie pomogły młodemu księciu pokonać wuja.

Przełomowy moment w rządach Stefana I nastąpił w 1000 roku (albo na początku 1001), kiedy to papież Sylwester II, prawdopodobnie z inicjatywy cesarza Ottona III, podarował księciu węgierskiemu koronę. Od tej chwili nikt nie odważył się kwestionować tytułu królewskiego władcy Madziarów.

Wkrótce po koronacji Stefan utworzył arcybiskupstwo w Ostrzyhomiu, któremu podlegało pięć biskupstw: w Veszprém, Győr, Vác, Kalocsy oraz w Bihar. W ten sposób uniezależnił się od Niemców, zawsze chętnych do rozciągnięcia swoich wpływów na sąsiadów. Uważa się niekiedy, iż Stefan ufundował także metropolię w Kalocsy.

Cały kraj późniejszy święty Kościoła katolickiego podzielił na komitaty, swego rodzaju województwa. Na czele takiej jednostki administracyjnej stał żupan. Pomagał on władcy w zarządzaniu majątkami królewskimi oraz pełnił funkcje sądownicze i militarne.

Mniej więcej w 1003 roku syn Gejzy podporządkował sobie część Siedmiogrodu, pokonując jego księcia Gyulę. Dwa lata później wojska Stefana Wielkiego rozgromiły księcia Achtumę, zagarniając należący doń obszar dzisiejszego Banatu.

Na początku XI wieku Stefan Wielki musiał uznać wyższość księcia Polski Bolesława Chrobrego, który jego kosztem podbił Słowację. W późniejszym okresie stosunki polsko-węgierskie poprawiły się, zaś południowy sąsiad Piasta wspomógł go nawet w zorganizowanej przezeń wyprawie na Kijów w 1018 roku.

Najpóźniej w 1031 roku Węgry odzyskały Słowację. Nie są znane bliżej okoliczności wojny węgiersko-polskiej, w wyniku której Stefan odbił z rąk Piastów Słowacczyznę. Być może wojowniczy Arpada wykorzystał słabość państwa Mieszka II Lamberta i w najmniej oczekiwanym dla niego momencie uderzył na północ i odzyskał to co uprzednio utracił.

Jeszcze w 1030 roku Stefan zdołał odeprzeć najazd niemiecki cesarza Konrada II. W toku walk z przeważającą armią napastników władca Węgier unikał frontalnego starcia, co odstręczyło cesarza od kontynuowania kampanii. W 1031 roku Niemcy zawarły pokój z Madziarami, na mocy którego zachodnia granica Węgier miała przebiegać wzdłuż rzeki Litawa.

Stefan I zmarł w 1038 roku. Nie pozostawił po sobie męskiego potomka. Jego jedyny znany syn Emeryk zmarł w 1031 roku po odniesionej w trakcie polowania rany. Wydarzenie to odbiło się mocno na psychice króla, który dość długo dochodził do siebie po stracie dziecka.

Po długim namyśle na następcę tronu król wyznaczył swojego szwagra Piotra Orseola, syna doży weneckiego Ottona. Desygnacja Stefana rozwścieczyła pozostających przy życiu członków bocznej linii Arpadów. Zawiązał się spisek. Na jego czele stanął Vazul, bratanek stryjeczny króla. Działania podjęte przez Vazula zakończyły się jednak ostatecznie fiaskiem.

Odchodząc z tego świata, Stefan mógł czuć, że zostawia swoje państwo w dobrych rękach. Jego panowanie współcześni historycy oceniają bardzo pozytywnie, uznając go za jednego z najwybitniejszych władców węgierskich. Jako pierwszy z nich poczuł smak korony królewskiej. Jego wielką zasługą było zjednoczenie w jeden organizm państwowy koczowniczych plemion węgierskich. Nie na darmo do tego władcy przylgnął z czasem przydomek „Wielki”.