Wojna futbolowa nie wybuchła przez mecz. Oto jej przyczyny

Salwador zajmował znacznie mniejszy obszar niż Honduras, ale był dużo gęściej zaludniony. Wielkie gospodarstwa skupiały znaczną część gruntów rolnych, a wiele rodzin wiejskich miało trudności z utrzymaniem się z własnej ziemi.

Dla części mieszkańców wyjazd do sąsiedniego kraju wydawał się najlepszym rozwiązaniem.

Przez lata w Hondurasie osiedliły się setki tysięcy Salwadorczyków. Nie wszyscy dysponowali dokumentami dającymi pewność zachowania gospodarstwa. Gdy władze zaczęły prowadzić reformę rolną, wielu przybyszów znalazło się w niebezpiecznej sytuacji.

Hondurascy chłopi również potrzebowali ziemi i domagali się jej podziału. Coraz częściej dochodziło do konfliktów, a Salwadorczycy tracili gospodarstwa i wracali do ojczyzny. Doniesienia o przemocy oraz prześladowaniach dodatkowo podsycały wrogość między państwami.

Na napięcia społeczne nakładały się spory handlowe i nieuregulowany przebieg granicy. Politycy obu krajów nie potrafili znaleźć rozwiązania, które zadowoliłoby zainteresowane strony.

W takich warunkach rywalizacja piłkarska mogła stać się pretekstem do kolejnych oskarżeń.

W czerwcu Salwador i Honduras walczyły o awans do mistrzostw świata organizowanych w 1970 roku w Meksyku. Pierwszy mecz wygrali Honduranie, drugi Salwadorczycy.

Obu spotkaniom towarzyszyły napięcia i wrogie zachowania wobec przyjezdnych kibiców oraz gości.

O wszystkim miał zdecydować trzeci mecz na neutralnym terenie w Meksyku. Rozegrano go 27 czerwca, a Salwador zwyciężył 3:2 po dogrywce. Decydującą bramkę strzelił Mauricio Rodríguez.

Sportowy sukces nie był jednak bezpośrednim początkiem kryzysu dyplomatycznego. Salwador zerwał stosunki z Hondurasem już 26 czerwca, dzień przed rozstrzygającym spotkaniem. Mecz dostarczył emocji i symboli, ale konflikt polityczny trwał niezależnie od wyniku na boisku.

9 lipca Henry Kissinger przygotował dla prezydenta Richarda Nixona memorandum dotyczące sytuacji w Ameryce Środkowej. Ostrzegał w nim przed traktowaniem określenia "wojna futbolowa" jako rzeczywistego wyjaśnienia konfliktu. Za najważniejsze problemy uznawał migrację, stosunki gospodarcze i granicę.

W dokumencie informowano również o około dziesięciu tysiącach Salwadorczyków, którzy wrócili z Hondurasu od 17 czerwca. Byli to ludzie tracący dostęp do gospodarstw i środków utrzymania. Ich powrót wywierał dodatkową presję na państwo, które już wcześniej miało kłopot z niedoborem ziemi.

Amerykańscy dyplomaci zwracali uwagę na plotki i przesadzone relacje o incydentach granicznych. Nie brakowało rzeczywistej przemocy, ale pogłoski utrudniały ocenę sytuacji. Państwa regionu oraz Organizacja Państw Amerykańskich próbowały doprowadzić do porozumienia.

14 lipca Salwador rozpoczął ofensywę lotniczą i lądową przeciw Hondurasowi. Walki trwały krótko, lecz przyniosły ofiary, zniszczenia i kolejne fale uciekinierów. Dzięki mediacji OPA uzgodniono zawieszenie broni, nie rozstrzygając jednak najważniejszych sporów między sąsiadami.

Jesienią 1969 roku oba kraje zaczęły stopniowo przywracać niektóre połączenia, w tym telefoniczne i pocztowe. Honduras nadal blokował jednak tranzyt salwadorskich towarów. Oznaczało to dalsze straty dla gospodarek, które wcześniej były ze sobą silnie powiązane.

Nie poprawiła się też od razu sytuacja ludzi zmuszonych do opuszczenia Hondurasu. Wielu Salwadorczyków nie miało do czego wracać, a możliwości ponownego osiedlenia i zdobycia ziemi pozostawały ograniczone.

Skutki krótkiej wojny ciążyły nad rodzinami długo po zakończeniu działań zbrojnych.

W memorandum Departamentu Stanu z 1 października zapisano, że Honduras uwolnił około 13 tys. internowanych Salwadorczyków. Salwador przekazał z kolei 233 honduraskich cywilów. W tym samym okresie trwała również wymiana jeńców wojennych.