Fałszował dokumenty, by ocalić innych. Tak walczył z nazistami

Urodził się w Buenos Aires w 1925 roku, w rodzinie rosyjskich Żydów, którzy tułali się po świecie jak wielu im podobnych. Argentyńskie obywatelstwo, nabyte trochę przez przypadek, miało mu kiedyś uratować życie. Wtedy nikt jeszcze o tym nie wiedział, a mały Adolfo pakował się z rodzicami na statek do Francji.

Szkołę skończył w wieku czternastu lat, bo i taka była wówczas norma dla syna krawca z Normandii. Trafił do miejscowej farbiarni, gdzie nauczył się od podszewki jak działają barwniki.

W mleczarni został pomocnikiem chemika i nauczył się, że plamy potrafią opowiadać historie. U wuja urządził sobie domowe laboratorium, pełne słoików, które matka pewnie wolałaby widzieć w kuchni.

Z pozoru zwykły małomiasteczkowy chłopak z fartuchem, w rzeczywistości młody chemik samouk z obsesją na punkcie reakcji barwnikowych. To właśnie ta obsesja okazała się dla niego biletem. Trochę do życia, trochę do legendy.

Wojna weszła do domu Kaminskych dosłownie, bo w 1940 roku zajęli go Niemcy. Rok później matka chłopaka zginęła z rąk nazistów, a Adolfo zaczął obserwować dla francuskiego ruchu oporu stację w Vire.

Notował transporty Organizacji Todt, a meldunki płynęły do Londynu. Siedemnastolatek bawił się w wywiad, choć słowo "bawił" brzmi tu wyjątkowo nie na miejscu.

W 1943 roku całą rodzinę internowano w Drancy, paryskiej poczekalni do Auschwitz. Wagon był praktycznie podstawiony, lista gotowa, los przesądzony. I wtedy z mgły biurokracji wyłonił się argentyński konsul, dla którego papier z pieczątką znaczył więcej niż gestapowski rozkaz. 22 grudnia 1943 roku Kaminscy wyszli z obozu.

Dla Adolfa była to lekcja, której nigdy nie zapomniał. Na własnej skórze doświadczył, że kawałek dokumentu potrafi uratować życie. Reszta jego biografii to konsekwentne wyciąganie wniosków z tej jednej obserwacji.

Kiedy szukał dla ojca lewych papierów, trafił na ludzi z konspiracyjnej komórki La Sixième. Zorientowali się szybko, że mają przed sobą nie petenta, lecz znalezisko.

Chłopak znał chemię barwników, a oni potrzebowali kogoś, kto wiedział, jak usunąć z papieru niebieski atrament Watermana, używany przez francuską administrację. Odpowiedź brzmiała: kwas mlekowy. Banalna rzecz z mleczarni, w której kiedyś pracował.

Pracownia przy 17 rue des Saints-Pères w Paryżu zamieniła się w fabrykę cudów na papierze. Paszporty, metryki, akty chrztu, wszystko, co mogło zmienić Goldberga w Duranda i wyrwać kogoś z transportu na wschód. Fotograwiury Adolfo nauczył się pod fałszywym pretekstem u zawodowca, który pewnie do końca życia zachodził w głowę, po co tamtemu uczniowi była ta wiedza.

Liczby z tamtych miesięcy są surowe i obezwładniające. Dokumenty trafiły do ponad czternastu tysięcy Żydów. Kaminsky sypiał po godzinę, bo wyliczył sobie, że każda przespana godzina to trzydzieści osób, które nie dostaną papierów na czas. Trudno o bardziej brutalną arytmetykę.

Po wyzwoleniu Paryża w sierpniu 1944 roku nowy rząd Francji potrzebował tożsamości dla agentów wysyłanych za linię frontu. Adolfo wszedł w mundur, ruszył z armią do Niemiec i szukał obozów, zanim zdążono je zlikwidować.

W zamian dostał Médaille de la Résistance i mógł wreszcie wrócić do fotografii, którą zawsze uważał za swój prawdziwy zawód.

Wrócił, ale nie do końca. Najpierw produkował papiery dla Żydów próbujących dostać się do brytyjskiej Palestyny. Potem, w latach wojny algierskiej, robił dokumenty dla FLN i dla francuskich poborowych, którzy nie chcieli strzelać do Algierczyków.

Dostał kiedyś zlecenie na sto milionów fałszywych franków, a gdy ogłoszono zawieszenie broni, po prostu spalił całą tę górę pieniędzy. Salonowy fałszerz, którego nie kupiono ani razu.

Zasada była prosta, wręcz uciążliwa. Za fałszerstwa nigdy nie brał wynagrodzenia, bo niezależność była dla niego ważniejsza niż wygoda. Z laboratorium pomagał ruchom w Ameryce Południowej, Hiszpanii, RPA, Angoli, Grecji i jeszcze kilku miejscach, których nazwy dziś trzeba sprawdzać w atlasie.

W sumie przez około trzydzieści lat robił to, czego nigdy nie planował robić. Szkolił następców, zostawiał receptury, znikał z kadru jak dobrze wywabiony atrament. Republika potrafiła go uhonorować medalem, świat potrafił o nim zapomnieć. On sam wolał chyba to drugie.