Dzieciństwo Marguerite
Marguerite Gérard urodziła się w 1761 roku w Grasse, mieście na południu Francji słynącym z wytwarzania perfum. Jej ojciec Claude pracował właśnie w tym fachu. Dzieciństwo przyszłej malarki upływało w otoczeniu olejków i aromatów, z dala od wielkich centrów artystycznych.
Losy rodziny zmieniły się, gdy starsza siostra Marguerite wyszła za mąż za Jean-Honoré Fragonarda. Ośmioletnia dziewczynka zyskała szwagra, który należał do czołowych przedstawicieli francuskiego rokoka.
Prawdziwy przełom nastąpił natomiast kilka lat później. Matka Marguerite zmarła w 1775 roku, a najmłodsza z siedmiorga rodzeństwa trafiła pod opiekę siostry Marie-Anne i jej męża.
Fragonardowie mieszkali w apartamentach na terenie Luwru. Pałac pełnił wówczas funkcję rezydencji dla wybranych artystów królewskich, nie tylko muzeum. Nastoletnia Marguerite mogła codziennie studiować arcydzieła malarstwa europejskiego bez pośrednictwa kopii czy opisów. Oryginały wielkich mistrzów wisiały na wyciągnięcie ręki.
Od rycin do płócien
Współpraca z Fragonardem zaczęła się od grafiki. Siedemnastoletnia Marguerite wykonała w 1778 roku pięć akwafort na podstawie rysunków szwagra.
Późniejsi badacze długo przypisywali te prace samemu mistrzowi lub twierdzili, że prowadził jej rękę podczas pracy. Współczesne analizy obalają obie tezy i wskazują na pełną samodzielność młodej artystki.
Technika akwaforty wymagała precyzji i cierpliwości. Marguerite stosowała równoległe kreskowanie, by oddać efekty światłocienia z rysunków mistrza.
Trawiła płyty kwasem w kilku etapach, uzyskując bogactwo tonalne porównywalne z pracami wykonanymi pędzlem. Prawdopodobnie posługiwała się pantografem do pomniejszania kompozycji przy zachowaniu proporcji.
Przejście do malarstwa olejnego otworzyło przed nią nowe możliwości. Szczególnie fascynowały ją sceny rodzajowe holenderskiego złotego wieku.
Obrazy Gerarda ter Borcha i Gabriela Metsu stały się dla Marguerite wzorami do naśladowania. Jej zamiłowanie do precyzyjnych, wykończonych przedstawień wpłynęło zwrotnie na samego Fragonarda. Mistrz modyfikował swój styl pod koniec kariery, reagując na zmieniające się gusta epoki.
Bariery i ich przełamywanie
Académie Royale de Peinture et de Sculpture ograniczała liczbę członkiń do czterech kobiet równocześnie. Artystki nie miały dostępu do bezpłatnej edukacji w École des Beaux-Arts ani prawa do ubiegania się o stypendium rzymskie. System skutecznie blokował rozwój zawodowy nawet najbardziej utalentowanych malarek.
Rewolucja francuska zmieniła reguły gry. Salon paryski otworzył podwoje dla kobiet, a Marguerite wykorzystała szansę.
Wystawiała regularnie między 1799 a 1824 rokiem, zdobywając kolejne wyróżnienia. Złoty medal, który otrzymała w 1804 roku, stanowił rzadkość dla artystki w tamtych czasach.
Marguerite pozostała niezamężna przez całe życie. Związek z rodziną Fragonardów zapewniał jej stabilność finansową i możliwość pracy twórczej bez podporządkowania się mężowi.
Spekulacje o romansie ze szwagrem okazały się bezpodstawne. Malarka wybrała niezależność.
Obrazy dla cesarza
Dorobek Marguerite Gérard obejmuje ponad 300 scen rodzajowych, 80 portretów oraz liczne miniatury.
Napoleon zakupił jeden z jej obrazów w 1808 roku. Płótno przedstawiało łaskawość cesarza i trafiło do jego kolekcji. Zamówienie świadczyło o pozycji, jaką artystka zdobyła w świecie sztuki początku XIX stulecia.
Współczesnych historyków fascynuje kwestia autorstwa niektórych dzieł. Podobieństwo stylistyczne między późnymi pracami Fragonarda a obrazami jego uczennicy bywa uderzające.
Pierre Rosenberg i Thomas Gaehtgens wysunęli kontrowersyjną hipotezę dotyczącą słynnego obrazu "Skradziony pocałunek" z Ermitażu. Badacze twierdzą, że płótno przypisywane tradycyjnie Fragonardowi wyszło spod pędzla Marguerite. Ryciny według niektórych kompozycji publikowano jako wspólne dzieła obojga artystów.
Marguerite Gérard zmarła w Paryżu w 1837 roku w wieku 76 lat. Jej kariera trwała ponad pół wieku i obejmowała okres od schyłku ancien régime'u przez rewolucję, czasy napoleońskie aż po restaurację Burbonów. Przez wszystkie burzliwe dekady konsekwentnie tworzyła, wystawiała i sprzedawała swoje prace.
Bibliografia
- Daring french women: Marguerite Gérard’s genre painting under the consulat [https://usines-parfum.fragonard.com/en/daring-french-women-marguerite-gerards-genre-painting-under-the-consulat-6133/]
- Marguerite Gérard [https://barber.org.uk/gerard-marguerite-1761-1837/]
