Odkryli go Francuzi, zabrali Brytyjczycy. Historia Kamienia z Rosetty

Francuzi wylądowali w Egipcie w 1798 roku. Wyprawie wojskowej Napoleona towarzyszyli uczeni, inżynierowie i artyści, którzy badali oraz dokumentowali kraj.

Latem 1799 roku podczas prac przy Forcie Julien w pobliżu Rosetty, dzisiejszego Raszidu, odnaleziono fragment kamiennej steli. Odkrycie wiąże się z francuskim oficerem Pierre’em-François Bouchardem.

Na kamieniu znajdował się dekret z 196 roku p.n.e. zapisany w trzech wersjach: hieroglifami, pismem demotycznym i po grecku. Francuscy uczeni szybko zrozumieli, że znajomość greckiego tekstu może pomóc w odczytaniu pozostałych inskrypcji.

Kamień trafił do uczonych związanych z Institut d’Égypte. Wykonano kopie i odbitki napisów, które zaczęły krążyć wśród badaczy.

Miało to później ogromne znaczenie. Nawet gdy sam zabytek znalazł się w rękach Brytyjczyków, francuscy uczeni nadal mogli pracować nad jego treścią.

Tymczasem położenie francuskiej armii w Egipcie szybko się pogarszało. W 1801 roku wojska brytyjskie i osmańskie zmusiły Francuzów do kapitulacji.

Warunki kapitulacji obejmowały również zbiory zgromadzone przez francuskich badaczy. Brytyjczycy uznali, że należy do nich także Kamień z Rosetty.

Francuscy uczeni protestowali i część swoich materiałów zdołali zachować. W przypadku najcenniejszych zabytków Brytyjczycy jednak nie ustąpili.

Generał Jacques-François Menou próbował nawet przekonywać, że Kamień z Rosetty jest jego prywatną własnością. Argument nie został zaakceptowany i zabytek ostatecznie przeszedł w ręce zwycięzców.

Szczegóły samego przekazania nie są całkowicie jasne. Jedna z późniejszych relacji mówi, że kamień zabrano z domu Menou pod wojskową eskortą.

Kamień trafia do British Museum

W 1802 roku zabytek dotarł do Anglii. Najpierw pokazano go członkom Society of Antiquaries, a następnie przekazano British Museum.

Na bokach steli umieszczono angielskie napisy informujące, że kamień został zdobyty przez armię brytyjską w Egipcie i przekazany muzeum przez króla Jerzego III.

Dla Brytyjczyków był więc również trofeum wojennym. Francuzi patrzyli na sprawę inaczej, podkreślając przede wszystkim naukowy charakter zbiorów zabranych przez zwycięską armię.

Przejęcie oryginału nie oznaczało, że Brytyjczycy otrzymali wyłączność na jego badanie. Francuzi mieli już kopie inskrypcji, dlatego uczeni po obu stronach kanału La Manche mogli pracować nad tekstem.

Thomas Young dokonał ważnych postępów w jego odczytywaniu, a w 1822 roku Jean-François Champollion ogłosił przełom w rozszyfrowaniu egipskiego pisma.

Kamień z Rosetty stał się dzięki temu jednym z najważniejszych zabytków dla poznania starożytnego Egiptu. Jednocześnie jego droga do Londynu przypomina, że historia wielkich odkryć naukowych była wówczas ściśle związana z wojną i rywalizacją europejskich mocarstw.