Dzieciństwo Nell Gwyn w Londynie
Nell przyszła na świat 2 lutego 1650 roku, najprawdopodobniej w londyńskim Covent Garden. Dzielnica nie przypominała wówczas eleganckiej części miasta. Przyciągała karczmy, domy hazardowe i lokale, w których mężczyźni szukali znacznie mniej niewinnych rozrywek.
Jej matka, Helena Smith, utrzymywała się z pracy w jednym z takich miejsc. Nell od najmłodszych lat pomagała jej obsługiwać klientów i podawała im alkohol. Dorastała więc w otoczeniu, w którym szybki refleks, odwaga i cięty język przydawały się bardziej niż dobre maniery.
Nie ma pewności, kim był jej ojciec. W części przekazów pojawia się Thomas Gwyn, kapitan związany z wojskami rojalistów, lecz źródła nie pozwalają uznać tej informacji za rozstrzygniętą.
Początki kariery teatralnej
Pierwszą szansę na wyrwanie się z biedy dał Nell teatr. Zaczęła sprzedawać pomarańcze widzom przychodzącym na przedstawienia wystawiane przez King’s Company. Dziewczęta wykonujące podobną pracę mogły swobodnie poruszać się między publicznością, aktorami i bogatymi bywalcami.
Nell szybko zwróciła uwagę Charlesa Harta, cenionego aktora i jednego z najważniejszych ludzi zespołu. Została jego kochanką, a dzięki tej relacji otrzymała możliwość występowania na scenie.
Angielski teatr przechodził wtedy wielką zmianę. Kobiety mogły już grać role żeńskie, które wcześniej powierzano chłopcom. Gwyn nie miała klasycznego wykształcenia aktorskiego, lecz nadrabiała naturalnością, temperamentem i znakomitym wyczuciem komedii.
Publiczność pokochała ją szczególnie w lekkich, dowcipnych rolach. Nie próbowała udawać dystyngowanej damy. Wykorzystywała własne pochodzenie, bezpośredniość i swobodę, które odróżniały ją od bardziej wyrafinowanych aktorek.
Romans Nell Gwyn z Karolem II
Popularność młodej aktorki zwróciła uwagę ludzi związanych z dworem. Królewskie metresy nie były wyłącznie prywatnymi partnerkami monarchy. Arystokraci próbowali za ich pośrednictwem zdobywać urzędy, wpływać na decyzje i osłabiać politycznych przeciwników.
Pod koniec 1667 roku książę Buckingham zamierzał zainteresować Nell Karolem II. Liczył, że aktorka zastąpi wpływową Barbarę Palmer i okaże się łatwiejsza do kontrolowania.
Gwyn nie zamierzała jednak pełnić roli posłusznego narzędzia. Zażądała rocznego utrzymania w wysokości pięciuset funtów, czym zniechęciła Buckinghama. Arystokrata zaczął promować inną aktorkę, Moll Davis.
Nell mimo wszystko znalazła drogę do królewskiej sypialni. Jej związek z Karolem II rozpoczął się pod koniec lat sześćdziesiątych XVII wieku i przetrwał znacznie dłużej niż wiele dworskich romansów.
Synowie Karola II
W 1670 roku Nell urodziła królowi syna Karola. Chłopiec otrzymał później tytuły hrabiego Burford i księcia St Albans. Rok później przyszedł na świat drugi syn, Jakub, który zmarł w dzieciństwie.
Z nadaniem tytułu starszemu chłopcu wiąże się jedna z najpopularniejszych anegdot o Nell. Miała nazwać syna bękartem, czym oburzyła Karola II. Odpowiedziała wówczas, że dziecko nie posiada żadnego innego nazwiska ani tytułu, którym mogłaby się posłużyć. Król wkrótce zadbał, aby ten problem zniknął.
Gwyn nie zdobyła wpływów porównywalnych z najbardziej ambitnymi metresami władcy. Nie stworzyła własnego stronnictwa i nie próbowała kierować polityką państwa. Jej siła wynikała z osobistej sympatii Karola oraz popularności wśród londyńczyków.
"Protestancka kochanka króla"
Nell nie ukrywała swojego pochodzenia i potrafiła wykorzystać je nawet w niebezpiecznej sytuacji. Pewnego dnia tłum wziął jej powóz za pojazd Louise de Kérouaille, francuskiej i katolickiej metresy monarchy.
Wrogo nastawieni ludzie zaczęli otaczać karetę. Gwyn wychyliła się i oznajmiła, że pomylili osoby, ponieważ ona jest "protestancką dziwką króla". Odpowiedź rozbawiła zebranych i zakończyła awanturę.
Anegdota dobrze pokazuje różnicę między obiema kobietami. Louise kojarzyła się Anglikom z Francją, katolicyzmem i zakulisową polityką. Nell postrzegano jako dziewczynę z ludu, która nie wypierała się własnej przeszłości.
Życie po śmierci Karola II
Królewska łaska zapewniała Gwyn dom, służbę, lektykę i pieniądze potrzebne do utrzymania wysokiego poziomu życia. Rachunki rosły jednak szybciej niż jej dochody, a kupcy często czekali na zapłatę tylko dlatego, że chronił ją monarcha.
Karol II zmarł w lutym 1685 roku. Według tradycji na łożu śmierci poprosił swojego brata i następcę, Jakuba II, aby nie pozwolił Nell umrzeć z głodu.
Nowy król częściowo wywiązał się z tej prośby. Pomógł uregulować część jej zobowiązań i zapewnił jej ochronę przed najbardziej natarczywymi wierzycielami. Nie oznaczało to jednak powrotu do dawnego dostatku.
Nell Gwyn zmarła 14 listopada 1687 roku, niespełna trzy lata po swoim królewskim kochanku. Miała zaledwie trzydzieści siedem lat.
