Zabił kochankę, potem siebie. Ostatnia noc Rudolfa Habsburga

Arcyksiążę Rudolf od młodości drażnił ojca poglądami i sposobem życia. Franciszek Józef rządził twardo, ufał armii i nie tolerował politycznych eksperymentów. Syn czytał liberalną prasę, utrzymywał kontakty z opozycyjnymi publicystami i anonimowo ogłaszał teksty krytyczne wobec cesarskiej polityki.

Tytuł następcy tronu niewiele mu dawał. Rudolf skarżył się bliskim, że ojciec odsuwa go od decyzji i traktuje jak kogoś, kto ma czekać na swoją kolej, ale nie wolno mu wpływać na losy państwa. Także w wojsku nie otrzymał pozycji odpowiadającej jego ambicjom. W 1888 roku cesarz niemiecki Wilhelm II domagał się nawet ograniczenia jego roli w armii.

Franciszek Józef liczył, że małżeństwo uspokoi syna i zapewni dynastii kolejnego męskiego potomka. W 1881 roku Rudolf poślubił Stefanię Koburg. Związek szybko rozczarował oboje.

Małżonkowie doczekali się jednej córki, Elżbiety. Później coraz bardziej się od siebie oddalali. Rudolf pił, sięgał po środki odurzające i wdawał się w kolejne romanse.

Jedna z przygód zakończyła się chorobą weneryczną, którą zaraził także żonę. Prawdopodobnie właśnie dlatego Stefania nie mogła już urodzić kolejnego dziecka.

Policja wiedziała, że stan psychiczny arcyksięcia stale się pogarsza. Raporty wspominały o głębokiej melancholii, obsesji śmierci i myślach samobójczych. Dwór wolał milczeć.

Zanim Rudolf związał się z Marią Vetserą, miał zaproponować wspólne samobójstwo innej kochance. W 1888 roku usłyszała taką propozycję Mizzi Kaspar, wiedeńska aktorka i prostytutka.

Kobieta odmówiła, a potem zawiadomiła policję. Ostrzeżenie było poważne. Następca tronu nie tylko myślał o śmierci, ale szukał osoby gotowej umrzeć razem z nim. Na cesarskim dworze nikt nie wyciągnął z tego odpowiednich wniosków.

Siedemnastoletnią Marię Vetserę arcyksiążę miał zauważyć wiosną 1888 roku podczas wyścigów konnych na wiedeńskim Praterze. Baronówna od dawna się nim interesowała i chciała go poznać. Pomogła jej hrabina Maria Larisch, kuzynka Rudolfa, która przekazywała listy i organizowała spotkania.

Zimą romans nabrał tempa. Kochankowie pisali do siebie i wymieniali podarunki. Maria coraz mocniej wierzyła, że łączy ją z Rudolfem wielkie uczucie. Arcyksiążę znalazł zaś kobietę, która prawdopodobnie zaakceptowała jego plan wspólnej śmierci.

27 stycznia 1889 roku podczas balu w ambasadzie niemieckiej Vetsera miała ostentacyjnie zlekceważyć Stefanię. Romans przestał być dyskretny.

Mniej więcej w tym samym czasie Rudolf odbył gwałtowną rozmowę z ojcem. Według jednej z relacji prosił o zgodę na unieważnienie małżeństwa i liczył na pomoc papieża Leona XIII. Franciszek Józef odmówił. Zażądał też zakończenia związku z Marią.

Arcyksiążę od lat czuł się uwięziony w roli, która dawała mu tytuły, ale odbierała swobodę. Sprzeciw ojca mógł uznać za zamknięcie ostatniej drogi wyjścia.

Maria przyjechała do myśliwskiego pałacyku 28 stycznia 1889 roku. Rudolf ukrywał jej obecność przed służbą i częścią gości. Baronówna napisała listy pożegnalne do matki, rodzeństwa i najbliższych. Wiedziała, że nie wróci do domu.

Rankiem 30 stycznia arcyksiążę nie pojawił się o umówionej porze. Nie odpowiadał na pukanie ani wołania. Kamerdyner Johann Loschek i hrabia Josef Hoyos wyważyli drzwi sypialni.

W środku znaleźli ciała Rudolfa i Marii. Obok arcyksięcia leżał rewolwer. Najczęściej przyjmowana wersja mówi, że najpierw zastrzelił kochankę, a po kilku godzinach odebrał sobie życie. Dokładnego przebiegu nocy nigdy nie udało się odtworzyć bez wątpliwości.

Dwór nie zamierzał przyznać, że następca tronu popełnił samobójstwo w obecności nastoletniej kochanki. Pierwszy komunikat informował o udarze albo ataku serca. Nazwisko Marii Vetsery w ogóle się w nim nie pojawiło.

Plotki szybko obnażyły kłamstwo. W Wiedniu coraz głośniej mówiono o strzałach, romansie i tajemniczej kobiecie. Cesarz musiał zmienić oficjalną wersję.

Ogłoszono więc, że Rudolf odebrał sobie życie pod wpływem choroby psychicznej. Takie wyjaśnienie pozwalało uznać, że nie odpowiadał w pełni za swój czyn, a tym samym urządzić mu katolicki pogrzeb.

Marię potraktowano inaczej. Jej ciało wywieziono z Mayerling w tajemnicy. Zwłoki posadzono w powozie między dwiema osobami, które podtrzymywały je w pozycji siedzącej. Baronównę pochowano nocą przy opactwie Heiligenkreuz. Bez publicznej ceremonii i bez rozgłosu.

Dwór próbował zachowywać się tak, jakby w pałacyku zmarł tylko Rudolf.

Franciszek Józef postanowił zmienić także samo miejsce tragedii. Nakazał przebudować Mayerling i przekazał budynek karmelitankom. W sypialni, gdzie znaleziono ciała, urządzono kaplicę. Ołtarz stanął w miejscu, w którym miał leżeć Rudolf.

Zakonnice modliły się za duszę cesarskiego syna, ale przebudowa pałacyku nie uciszyła pytań. Przez następne dziesięciolecia mnożyły się opowieści o spisku, politycznym zabójstwie, przypadkowym wystrzale i ciąży Marii. Nie brakowało nawet teorii, że jedno z kochanków sfingowało własną śmierć.

Milczenie dworu tylko podsycało podejrzenia.

W 1992 roku austriacki handlarz meblami Helmut Flatzelsteiner potajemnie otworzył grób Marii Vetsery i zabrał jej szczątki. Zlecił potem prywatne badania antropologiczne.

Analizy potwierdziły, że kości należały do młodej kobiety. Nie wyjaśniły jednak jednoznacznie, czy Maria zginęła od strzału ani czy była w ciąży.

Znacznie ważniejsze odkrycie nastąpiło w 2015 roku. W archiwum austriackiego banku odnaleziono listy pożegnalne baronówny, ukryte przez ponad sto lat w zamkniętym depozycie.

Maria żegnała w nich matkę i bliskich. Z treści listów wynikało, że świadomie zgodziła się umrzeć razem z Rudolfem. Dokumenty mocno osłabiły teorie o nagłej kłótni albo przypadkowym wybuchu przemocy.

Najwięcej przemawia za tym, że oboje wcześniej zaplanowali śmierć.

Habsburgowie próbowali wymazać Marię Vetserę z oficjalnej historii, a samobójstwo Rudolfa przykryć opowieścią o nagłej chorobie. Nie mogli jednak cofnąć skutków tragedii.

W Mayerling zginął jedyny syn Franciszka Józefa, a sukcesja przeszła później na Franciszka Ferdynanda. Jego zabójstwo w Sarajewie w 1914 roku stało się bezpośrednim początkiem europejskiej katastrofy.