Zabrakło go na liście śmierci. Tak przeżył Katyń

Urodził się 23 sierpnia 1918 roku w Sanoku. Z harcerstwem związał się jako dziesięcioletni chłopiec, składając przyrzeczenie przed Krzyżem Powstańczym na miejscowym cmentarzu.

Służba, odpowiedzialność i pamięć o zmarłych nie były dla niego pustymi hasłami. Prowadził drużyny, organizował uroczystości i zdobywał kolejne stopnie instruktorskie. Po maturze wybrał wojsko i rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu.

We wrześniu 1939 roku Peszkowski służył w 20. Pułku Ułanów. Po wkroczeniu Armii Czerwonej dostał się do niewoli, a następnie trafił do Kozielska.

Polscy oficerowie nie wiedzieli, jaki los przygotowało im NKWD. Wiosną 1940 roku więźniowie zaczęli znikać z obozu. Wywożono ich niewielkimi grupami, zapewniając, że jadą do innego miejsca odosobnienia albo wracają do kraju.

W rzeczywistości większość transportów kierowano w okolice Katynia. Tam oficerów mordowano i grzebano w zbiorowych dołach.

Peszkowski opuścił Kozielsk 12 maja w jednej z ostatnich grup. Pociąg nie pojechał jednak do Katynia. Około 250 jeńców przewieziono przez Pawliszczew Bor do obozu w Griazowcu.

Dlaczego właśnie tych ludzi oszczędzono, nigdy jednoznacznie nie wyjaśniono. Peszkowski przeżył zagładę obozowych kolegów, choć niewiele wcześniej dzielił ich los.

Po układzie Sikorski–Majski odzyskał wolność i dołączył do tworzącej się w Związku Sowieckim armii generała Władysława Andersa. Powrócił do kawalerii, lecz wkrótce powierzono mu inne zadanie.

Zajął się polskimi dziećmi ewakuowanymi z ZSRR. Organizował dla nich szkoły i drużyny harcerskie w Iranie, Indiach, Palestynie oraz Afryce Wschodniej. Wielu jego wychowanków straciło rodziców i przeszło przez głód, deportacje oraz sowieckie obozy.

Peszkowski pomagał im odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Harcerstwo, które ukształtowało go przed wojną, stało się teraz narzędziem odbudowywania życia najmłodszych uchodźców.

Po wojnie nie wrócił od razu do Polski. Studiował w Wielkiej Brytanii, a następnie wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie wstąpił do polskiego seminarium duchownego. Święcenia kapłańskie przyjął w 1954 roku.

Jako duchowny nadal pracował z harcerzami, ale najważniejszą częścią jego działalności stała się pamięć o zbrodni katyńskiej. Został kapelanem Rodzin Katyńskich i przez dziesięciolecia przypominał o oficerach, których wywieziono z Kozielska, Starobielska i Ostaszkowa.

Nie domagał się zemsty. Mówił o przebaczeniu, lecz podkreślał, że nie może ono oznaczać przemilczenia winy ani rezygnacji z prawdy.

Komunistyczne władze obserwowały jego działalność z niepokojem. Służba Bezpieczeństwa kontrolowała korespondencję rodziny, zbierała informacje o jego pobycie za granicą i próbowała ustalić zakres kontaktów z Polską.

Po upadku komunizmu ksiądz Peszkowski mógł otwarcie uczestniczyć w uroczystościach katyńskich i zabiegać o godne upamiętnienie ofiar. Stał się jednym z najważniejszych strażników pamięci o zamordowanych oficerach.

Zmarł 8 października 2007 roku w Warszawie. Spoczął w Panteonie Wielkich Polaków w Świątyni Opatrzności Bożej.

Na jego grobie umieszczono harcerskie pozdrowienie: "Czuwaj!". Trudno o lepsze podsumowanie życia człowieka, który ocalał z Kozielska i przez następne dziesięciolecia pilnował, aby zamordowani koledzy nie zostali zapomniani.