Intryga z piekła rodem. W 1880 roku Romanowów chciano wysadzić w powietrze!

Zamachu dokonał należący do Narodnej Woli prosty robotnik Stiepan Chałturin, któremu udało się przekonać do siebie administrację pałacową, szukającą wykwalifikowanego fachowca do prac ciesielskich w carskich apartamentach. A ponieważ Stiepan jak mało kto znał się na swojej robocie, przyjęto go z otwartymi rękami.

Chałturinowi zaoferowano nie tylko dobrą płacę, ale również lokum, tak aby nie musiał dojeżdżać z odległych przedmieść stolicy, gdzie – jak tłumaczył – mieszka. Pozwolono mu zamieszkać w piwnicach, tuż pod jadalnią carską.

Nikomu nie przyszło do głowy, by sprawdzić tożsamość mężczyzny podającego się za niejakiego Batyszkowa. Na skutki tego rażącego niedociągnięcia nie trzeba było długo czekać.

Niniejszy tekst stanowi fragment książki dr Mariusza Sampa Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji (Wydawnictwo Hi:story, Kraków 2024), opowiadającej o ostatnich chwilach poprzedników Putina.

Tymczasem Chałturin sumiennie wywiązywał się z powierzonych mu zadań, czym zyskał sympatię najbliższego otoczenia. Z czasem udało mu się również nawiązać kontakt z szefem pałacowej żandarmerii Piotrem Giszinem, co pozwoliło mu uniknąć kłopotliwych kontroli ze strony krzątających się wszędzie żandarmów.

W rezultacie obrotny robotnik miał możliwość zaznajomienia się z rozkładem pomieszczeń pałacowych, które poznał dosłownie od podszewki, remontując znajdujące się w nich sprzęty oraz drzwi, okna czy podłogi. Po zapoznaniu się z układem poszczególnych pomieszczeń Chałturin doszedł do wniosku, że cara będzie można wysadzić w powietrze, zaś niezbędne do tego celu środki wybuchowe należy zgromadzić w skrzyni trzymanej pod łóżkiem stolarza.

Do zrealizowania tego projektu potrzeba było co najmniej kilkudziesięciu kilogramów dynamitu, który mężczyzna przynosił ze sobą po trochu w torbie. Następnie ładunek należało zdetonować za pomocą lontu, gdy car akurat będzie znajdował się w jadalni, dwie kondygnacje wyżej od zmagazynowanego dynamitu. Według obliczeń Aleksandra Kwiatkowskiego, pirotechnika współdziałającego z narodnikami, zgromadzone środki wybuchowe powinny wystarczyć do wysadzenia całego pionu wraz z jadalnią.

Polecamy również: Ignacy Hryniewiecki. Kim był pierwszy polski terrorysta?

Wykonanie opracowanego z troską o każdy szczegół planu zawisło na włosku, gdy policja wpadła na trop Kwiatkowskiego, w którego mieszkaniu znaleziono znaczną ilość dynamitu wraz z planem Pałacu Zimowego z czerwonym krzyżykiem nad jadalnią carską. Od tej pory zaostrzono nadzór nad wszystkimi osobami wchodzącymi do pałacu i z niego wychodzącymi.

Aresztowanie pirotechnika nie odwiodło bynajmniej odpornego na stres Chałturina od kontynuowania prac, których koniec zbliżał się wielkimi krokami. Mężczyzna zachowywał się przez cały czas tak, jakby nic się nie stało. Mógł mieć pewność, że Kwiatkowski, nawet gdyby poddano go okropnym torturom, nic z siebie nie wykrztusi.

Polecamy również: Marny koniec dekabrystów. Wielu z nich zmuszono do samobójstwa

W końcu podjęto decyzję o odpaleniu ładunku, co przewidziano na 5 lutego 1880 roku. Był to ostatni z możliwych terminów wykonania operacji, ponieważ Chałturinowi oświadczono, że zostanie niebawem przeniesiony do innego skrzydła pałacu.

Czas zatem naglił, a każdy dzień zwłoki oddalał perspektywę przeprowadzenia udanego zamachu. Co więcej, istniała nawet możliwość, że do eksplozji ładunku w ogóle nie dojdzie z uwagi na spodziewaną wyprowadzkę stolarza, który nie mógł wziąć ze sobą zgromadzonego pod łóżkiem dynamitu.

Chałturin, widząc, na co się zanosi, postanowił jak najszybciej zrobić to, co do niego należało. Wybuch miał nastąpić o osiemnastej dwadzieścia, kiedy Aleksander II wraz z najbliższą rodziną i świtą zasiądą do posiłku. Dziesięć minut przed ustaloną godziną Chałturin zapalił lonty i pospiesznie opuścił pałac.

Kiedy zamachowiec znalazł się już za bramami Pałacu Zimowego, budynkiem wstrząsnął potężny wybuch. W okamgnieniu zaczęły się nad nim unosić kłęby czarnego dymu, powodującego problemy z oddychaniem. Wszędzie było też pełno gruzu i roztrzaskanego szkła. Na ratunek uwięzionym w pałacu ludziom zewsząd biegli przypadkowi przechodnie, strażacy i policjanci.

Chałturin nie ruszył się z miejsca, tylko z bezpiecznej odległości obserwował rozwój wydarzeń. Chciał bowiem zobaczyć, jak z pałacu wyniosą ciało cara. Niestety nie doczekał tego momentu. Wśród poszkodowanych próżno było wypatrywać Aleksandra i jego najbliższej rodziny. W chwili wybuchu znajdowali się oni akurat w salonie (obok jadalni), gdzie gawędzili z honorowym gościem tego wieczoru, księciem Aleksandrem Heskim.

Polecamy również: Caryca Anna. Najgorsza władczyni w historii Rosji?

Tyle z zamachu zapamiętała synowa Aleksandra II, wielka księżna Maria:

Jadalnia znikła nam z pola widzenia, zaś nas otoczyły nieprzeniknione ciemności. Do pomieszczenia wdarł się trujący gaz, który to dusił nas, to wzmagał nasze przerażenie. Nie sposób opisać, jakie katusze cierpieliśmy, spodziewając się w każdej chwili kolejnej eksplozji! Nie da się tego, po prostu nie da tego ani opowiedzieć, ani sobie wyobrazić. Serca zamarły nam w piersiach z potwornego strachu, gdy tak milcząc i nie ruszając się, oczekiwaliśmy dopełnienia się losu. Gdy umilkły echa eksplozji, nastąpiła martwa cisza, która w połączeniu z otaczającą nas ciemnością, tak gęstą, że aż fizycznie odczuwalną, sprawiła, że nasze położenie wydało się nam tym bardziej nieznośne. Nikt z nas nie ważył się ruszyć. Nie było ucieczki z pułapki, w którą wpadliśmy.

W tej trudnej dla wszystkich chwili Aleksander II zaproponował przebywającym w salonie modlitwę. Ze łzami w oczach zebrani padli na kolana i błagali Boga o wybawienie.

„Jak długo pozostawaliśmy w tej pozycji, trudno mi powiedzieć – relacjonowała dalej synowa imperatora. – Wtedy wydawało nam się, że minęły wieki udręki, nim pojawili się strażnicy ze świecami, niemający zbyt dużej nadziei, że zastaną nas żywych. Gdy dotarła pomoc, niektórzy z nas byli na granicy obłąkania, a gdy zobaczyliśmy rozmiar zniszczeń, nasze podenerwowanie bynajmniej nie osłabło. O kilka kroków przed carem czarna wyrwa ziała tam, gdzie jeszcze przed chwilą znajdowała się pełna służby, rzęsiście oświetlona jadalnia. Nie zostało po nich ani po niej ani śladu! Wydawało się, jakby naprawdę ręka Opatrzności opóźniła carskie przybycie; w przeciwnym razie ich los byłby naszym udziałem. Słabe płomienie świec podkreślały dramatyzm scenerii, od której pośpiesznie oddaliliśmy się do naszych pokoi, gdzie czuliśmy się względnie bezpieczni. Przez całą tę ponurą noc prześladował nas niczym straszliwy koszmar lęk przed kolejnymi wybuchami, ja zaś odchodziłam od zmysłów w obawie o dzieci. Obym nigdy już nie musiała doświadczać czegoś podobnego”.

Polecamy również: Zabójstwo Romanowów. Bezwzględna zbrodnia trwała 20 minut

Jak wynika z powyższego, Chałturin był blisko osiągnięcia swego celu, lecz car miał znów dużo szczęścia. Oryginalny pomysł wziął ostatecznie w łeb, zamachowiec zaś, wiedząc, że szuka go cały Petersburg, oddalił się najszybciej, jak to tylko możliwe, z miejsca zbrodni i uciekł bezpiecznie za granicę.

Powrócił do Rosji po kilku latach i pod fałszywym nazwiskiem działał na rzecz rewolucjonistów na południu kraju. Udało mu się zabić słynącego z okrucieństwa prokuratora odesskiego, lecz szybko go schwytano, a następnie powieszono. Jeszcze przez długi czas carska policja szukała niedoszłego carobójcy, nie mając pojęcia, że ten już leży w grobie.

Niniejszy tekst stanowi fragment książki dr Mariusza Sampa Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji (Wydawnictwo Hi:story, Kraków 2024), opowiadającej o ostatnich chwilach poprzedników Putina. Więcej o samej książce można dowiedzieć się po kliknięciu poniższego przycisku.