Historia Polski (strona 2 z 5)

Zanim w 967 roku Mieszko I ostatecznie pokonał Wichmana, saski banita zdążył stać się jednym z jego najgroźniejszych przeciwników. Dwukrotnie odniósł nad nim zwycięstwo, zdobył ogromne łupy, a podczas jednej z wypraw zginął nieznany z imienia brat polskiego księcia. Kim był wojownik, który zbuntował się przeciw Ottonowi I, znalazł sprzymierzeńców wśród Słowian i przez kilka lat zagrażał rodzącemu się państwu Piastów?

W XIII wieku łacina i struktury Kościoła powszechnego łączyły znaczną część sakralnej przestrzeni Europy. Obrzędy koronacyjne odwoływały się do wspólnej tradycji, choć ich przebieg różnił się zależnie od miejsca i czasu. Gesty, modlitwy, szaty i insygnia miały znaczenie religijne, a zarazem wyrażały sposób rozumienia władzy królewskiej.

Świdrygiełło, najmłodszy syn wielkiego księcia litewskiego Olgierda i jego drugiej żony, księżniczki twerskiej Julianny, urodził się około 1370 roku. Jego burzliwe życie, pełne zdrad i intryg, uczyniło go postacią wyjątkową w historii Litwy i Polski. Niestety w negatywnym tego słowa znaczeniu…

1 czerwca 1943 roku wieś Sochy została niemal doszczętnie zniszczona. Nad ranem wkroczyła tam niemiecka ekspedycja karna. Kiedy oddziały opuściły wieś, nadleciały samoloty, które zbombardowały zabudowania i ostrzelały pola, gdzie ukrywali się mieszkańcy. Był to pierwszy znany przypadek wykorzystania lotnictwa do pacyfikacji polskiej wsi podczas okupacji.

Pożyczali pieniądze królom Węgier, Polski i Niemiec, a o ich bogactwie krążyły legendy. Dwaj ostatni książęta opolscy, porywczy Mikołaj i spokojny Jan Dobry, wbrew zwyczajom rozbitego Śląska rządzili wspólnie i zgodnie, mnożąc fortunę i powiększając księstwo. Jeden z nich miał jednak skończyć w sposób, jakiego nie zaznał wcześniej żaden Piast.

Wilhelm Koppe, zastępca Hansa Franka, znalazł się na celowniku batalionu "Parasol" w lipcu 1944 roku. W Krakowie wymknął się z zasadzki, lecz żołnierzy AK czekał jeszcze odwrót, podczas którego ponieśli ciężkie straty.

Przyjechali na pokojowe rokowania, pewni, że nic im nie grozi. Wyszli z nich jako jeńcy zamknięci w osobnych celach. Henryk Probus, jeden z najprzebieglejszych Piastów, podstępnie pojmał własnych gości i wymusił na nich ziemie oraz hołd. Sam Jan Długosz zarzucił mu pogwałcenie praw boskich i ludzkich. Oto zdrada, która pokazała, jak brutalna była gra o władzę na rozbitym Śląsku.

"Lalka" to nie tylko opowieść o nieszczęśliwej miłości Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej. Bolesław Prus stworzył rozległy obraz XIX-wiecznej Warszawy, w której spotykają się arystokraci, kupcy, naukowcy i ludzie żyjący w skrajnej biedzie. Sprawdź, jak dobrze pamiętasz losy bohaterów jednej z najważniejszych polskich powieści.

Jan Jur-Gorzechowski należał do ludzi, których życiorys trudno zamknąć w jednej roli. Zapisał się w historii jako brawurowy konspirator i późniejszy generał, ale w życiu prywatnym stworzył Zofii Nałkowskiej małżeństwo pełne kontroli, zazdrości i upokorzeń.

Często powtarzana w przestrzeni publicznej teza, jakoby układ w Choszcznie z 1269 roku oznaczał stałe, wieczyste zwierzchnictwo margrabiów brandenburskich nad Pomorzem Gdańskim, stanowi rażące odwrócenie faktów historycznych. Jest to bezkrytyczne powielanie dziewiętnastowiecznych, nacjonalistycznych koncepcji pruskich, które traktowały tamto porozumienie jako rzekomą podkładkę pod późniejszy zabór Pomorza. Rzetelna analiza źródłowa dowodzi, że najwyższą i ostateczną moc prawną posiadał suwerenny układ w Kępnie z 15 lutego 1282 roku, który całkowicie zniwelował dawne roszczenia askańskie.

Więził biskupa, porywał krewnych i przez dziesięciolecia walczył z własnymi braćmi o każdy skrawek ojcowizny. Bolesław II Rogatka zapracował na wyjątkowo złą sławę, lecz podczas najważniejszej bitwy swojego życia uciekł, a zwycięstwo ocalił mu syn. Książę dożył swoich dni w nędzy i hańbie, a po śmierci jego ziemie rozpadły się na drobne księstewka. Oto gorzki finał życia jednego z najpodlejszych Piastów.

Polskie insygnia koronacyjne znikały z kraju w chwilach największego chaosu. Gdy rządy Mieszka II się załamały, król uciekł, a Rycheza wraz z synem Kazimierzem wyjechała do Rzeszy. Kronika klasztoru w Brauweiler podaje, że zabrała ze sobą regalia i przekazała je cesarzowi Konradowi II. Inne źródło wskazuje jednak na Bezpryma, który miał przesłać je cesarzowi. Kilka stuleci później historia się powtórzyła: Ludwik Andegaweński wywiózł polskie insygnia do węgierskiej Budy.

Zginął od trucizny, mając zaledwie dwadzieścia lat, a jego śmierć opłakiwała cała Polska. Gall Anonim, kronikarz, który poświęcił Mieszkowi Bolesławowicowi wyjątkowo wiele uwagi, w kluczowej kwestii nabrał wody w usta. Nie podał ani jednego nazwiska. Kto zlecił otrucie młodego Piasta i dlaczego?

Marcin Baryczka był zwykłym wikariuszem katedry krakowskiej, ale według późniejszego przekazu odważył się powiedzieć Kazimierzowi Wielkiemu kilka bardzo niemiłych dla niego słów. Poszło o pieniądze, Kościół, królewski autorytet, a podobno również o płeć piękną.

Zanim książę Konrad III Rudy ożenił się z Anną Radziwiłłówną, próbował wzmocnić swoją pozycję wobec Królestwa Polskiego. Szukał zagranicznych sojuszników, którzy mogliby stać się przeciwwagą dla Jagiellonów. Jednym z najważniejszych kierunków była Moskwa. Konrad zwrócił się ku wielkiemu księciu moskiewskiemu Iwanowi III Srogiemu i zaczął zabiegać o rękę jego córki Heleny. Ostatecznie jednak to nie książę mazowiecki został jej mężem. Helena wyszła za Aleksandra Jagiellończyka i kilka lat później została niekoronowaną królową Polski.

We wrześniu 1939 roku w obronie Gdyni pojawili się ochotnicy uzbrojeni w kosy osadzone na sztorc. Broń kojarzona z Racławicami miała zastąpić karabiny, których brakowało nawet części żołnierzy. Z czasem wokół tej formacji narosła legenda znacznie większa niż jej rzeczywista rola na polu walki.

Przybyła do Polski jako córka uwięzionego księcia, a trzy lata później jej ojca powieszono na rozkaz jej własnego szwagra. Agafia, ruska żona Konrada Mazowieckiego, spędziła u boku jednego z najokrutniejszych Piastów ponad czterdzieści lat. Urodziła mu co najmniej dziewięcioro dzieci i zarządzała rozległą dzielnicą, a kroniki obarczały ją współodpowiedzialnością za mroczne zbrodnie męża. Kim była kobieta, którą los rzucił na dwór "diabła z Mazowsza"?

Odpoczywał po podróży, gdy wdarł się do komnaty zamachowiec i kilka razy dźgnął go nożem. Wacław III, król Czech i Węgier, zginął w wieku zaledwie siedemnastu lat, a jego skrytobójcę rozsiekano na miejscu, zanim zdążono go przesłuchać. Wśród podejrzanych o zlecenie mordu znalazł się Władysław Łokietek, jeden z największych rywali zabitego. Czy przyszły król Polski miał krew czeskiego władcy na rękach?

Dwaj młodzi książęta zmarli jeden po drugim, a niemal od razu zaczęto mówić o truciźnie, zemście i dworskim spisku. O śmierć Stanisława i Janusza podejrzewano nawet królową Bonę oraz Katarzynę Radziejowską. Sprawę badano jednak znacznie dokładniej, niż mogłoby się wydawać. Najpierw zajęła się nią specjalna komisja powołana przez Zygmunta Starego, a ponad cztery wieki później przebadano szczątki obu książąt. Wyniki mocno podważyły jedną z najbardziej uporczywych legend o końcu mazowieckich Piastów. Co więc naprawdę mogło zabić dwóch młodych i silnych mężczyzn?

Wiosną 1940 roku z obozu w Kozielsku wywożono kolejne grupy polskich oficerów. Większość trafiała do Katynia, gdzie funkcjonariusze NKWD zabijali ich strzałem w tył głowy. Zdzisław Peszkowski znalazł się jednak w transporcie skierowanym w inną stronę. Ocalenie nadało kierunek całemu jego późniejszemu życiu.

Czterech więźniów w mundurach SS wsiadło do skradzionego samochodu i ruszyło w stronę głównej bramy Auschwitz. Za kierownicą siedział Kazimierz Piechowski, więzień numer 918. Gdy strażnicy nie otworzyli przejazdu, wydał im po niemiecku stanowczy rozkaz. Szlaban się podniósł, a uciekinierzy opuścili obóz w biały dzień.

W Krzyszkowicach pod Myślenicami pamięć o Auguście de Montléart przetrwała znacznie dłużej niż należący do niej majątek. Francuska arystokratka finansowała szkoły, utrzymywała szpital i pomagała zdolnej młodzieży. Gdy w 1885 roku znaleziono ją martwą, dobrodziejka kilku małopolskich wsi stała się również bohaterką zagadki, której nigdy nie udało się rozwiązać.

Miał być panem całego kraju i kontynuatorem dzieła wielkiego ojca. Skończył jako wygnaniec, który umarł na obczyźnie, nie doczekawszy powrotu do ojczyzny. Władysław II, najstarszy syn Bolesława Krzywoustego, przegrał walkę o Polskę z własnymi przyrodnimi braćmi. Przegrał tak dotkliwie, że do historii przeszedł z hańbiącym przydomkiem Wygnaniec.

Po śmierci Mieszka II w 1034 roku państwo Piastów straciło władcę, ale jeszcze szybciej zaczęło tracić spójność. W ciągu kilku lat załamała się władza centralna, możni walczyli o własne wpływy, a część ludności wystąpiła przeciw Kościołowi i porządkowi narzuconemu przez dynastię.

Napadli o świcie, gdy król i jego ludzie spali po nocnej zabawie. Przemysł II chwycił za broń i walczył do upadłego, lecz ranny osunął się na ziemię. Porywacze przerzucili go przez konia, a gdy słabł im w rękach, jeden z nich dobił go na leśnej drodze. Tak zginął pierwszy od dwustu lat koronowany król Polski. Oto kulisy zamachu w Rogoźnie, który wstrząsnął średniowieczną Polską.